Τρίτη, Ιουλίου 04, 2006

Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΟΥ ΠΕΘΑΝΕ ΔΥΟ ΦΟΡΕΣ

Είχα πολλές επιφυλάξεις για το καινούργιο μυθιστόρημα του Μάνου Ελευθερίου "Η γυναίκα που πέθανε δυο φορές", γιατί το πρώτο του, "Ο καιρός των χρυσανθέμων" αν και βραβευμένο, στέκεται ακόμα μισοδιαβασμένο στη βιβλιοθήκη μου και δεν νομίζω ότι θα το τελειώσω ποτέ. Οι φόβοι μου επαληθεύθηκαν. Παρά την τεράστια προβολή, τη διαφήμιση, την αποδοχή της επίσημης κριτικής, "Η γυναίκα..." είναι κουραστικό, συγχιστικό, ανιαρό, μια ακατανόητη ανάμειξη πραγματικότητας και φαντασίας, με ασαφείς τις προθέσεις του συγγραφέα. Αν ήθελε να αποκαταστήσει την ηρωίδα του, την ηθοποιό Ελένη Παπαδάκη, που εκτελέστηκε από το ΕΑΜ, γιατί δεν την αναφέρει με το όνομά της; Τι εξυπηρετεί το να αλλοιώσει την πραγματικότητα και να τη βάλει να μην πεθαίνει από τις σφαίρες, αλλά σε βαθιά γεράματα; Αν τουλάχιστον μας έδινε την προσωπικότητά της, την ιστορία της ως ηθοποιού, αν μας μιλούσε για τους ρόλους που ερμήνευσε...Μήπως πάλι ήθελε ο συγγραφέας να ζωντανέψει μια εποχή, αυτή τη φρικτή εποχή του εμφυλίου; Υπάρχουν πολύ καλύτερες περιγραφές σε πλήθος άλλα λογοτεχνικά έργα γι' αυτή την περίοδο και μάλιστα όχι τόσο μονόπλευρα ιδωμένη. Και γιατί δηλώνει ότι "τα πρόσωπα και τα γεγονότα του μυθιστορήματος είναι φανταστικά"; Είναι φανταστικά οι Κοτοπούλη, Κυβέλη, Παξινού, Ηλίας Βενέζης, Λιλίκα Νάκου, Βεάκης, Αιμίλιος Χουρμούζιος και δεκάδες άλλα; Αν θεωρήσουμε και τα γεγονότα φανταστικά, τότε τι ρόλο παίζουν τα πρακτικά της δίκης, οι καταθέσεις κ.λπ; Όσο δε για τις καταθέσεις των μαρτύρων, είναι πανομοιότυπες, κουραστικές, ανιαρές. Και γιατί πρέπει ο αναγνώστης να κουράζεται τόσο για να καταλαβαίνει κάθε φορά ποιος μιλά; Όχι γιατί δεν πρέπει να καταβάλλει κόπο ο αναγνώστης, αλλά στην προκειμένη περίπτωση δεν βρίσκω να εξυπηρετεί καμιά σκοπιμότητα. Πολλές φορές χρειάστηκε να γυρίσω πίσω και να ξαναδιαβάσω σελίδες, όχι γιατί με δυσκόλευε το νόημα, αλλά απλώς γιατί δεν διευκρινιζόταν το πρόσωπο που μιλούσε. Διερωτώμαι αν το συγκεκριμένο βιβλίο θα είχε την απήχηση και την κυκλοφορία που έχει αν δεν προβαλλόταν και αν δεν διαφημιζόταν σε τόσο υπερβολικό βαθμό. Πολύ θα ήθελα να ακούσω σχόλια από άλλους που θα είχαν το θάρρος να διαφωνήσουν με την επίσημη κριτική.

7 σχόλια:

  1. Διαβάζω και εγώ αυτές τις μέρες τον "Καιρό των Χρυσανθέμων", ύστερα από τόσα πολλά που ακούστηκαν, και ιδιαίτερα την ένδειξη 20.000 αντίτυπα. Τόσο καλό ήταν που είκοσι χιλιάδες αναγνώστες έσπευσαν να το αγοράσουν; Το πήρα (ευτυχώς) στη φτηνή έκδοση των 6 Ευρώ το ξεκίνησα προχτές.
    Προχωράει με φοβερή δυσκολία, και δεν φταίω εγώ γι΄αυτό. Εχει βέβαια κάποια καλά σημεία, κυρίως στα ξεκινήματα των παραγράφων και κεφαλαίων, και μου θύμισε αρκετά ζωντανά τη Σύρο, το σπίτι της γιαγιάς μου απ΄τα 1900 και την όλη εποχή του fin de siecle, αλλά στα περισσότερα κομμάτια έπρεπε να είχε μπει γερό ψαλίδι. Ο εκδότης δεν τόλμησε από σεβασμό προς το ιερό πρόσωπο του συγγραφέα;
    Τα πρόσωπα είναι υπερβολικά πολλά και χωρίς ξεχωριστή προσωπικότητα, εντελώς διαφορετικά πρόσωπα μιλούν με ακριβώς τον ίδιο τρόπο ( δομή του λόγου, λεξιλόγιο, σκέψεις κτλ.), τα ίδια και τα ίδια επαναλαμβάνονται χωρίς λόγο και αιτία ( για να γεμίσει σελίδες;), έχουμε ξανά και ξανά το μοτίβο της απαρίθμισης πραγμάτων σαν σε λίστα για ψώνια, και η Παρασκευοπούλου μιλάει σαν το Ζαχαράτο... Τα ατελείωτα παραληρήματα και το μπέρδεμα της πλοκής ( ποτέ δεν ξέρεις ποιός μιλάει και που) με ενόχλησαν απίστευτα. Άσε που ξεχνάει να βάλει παραγράφους , με αποτέλεσμα ένα μονοκόμματο κείμενο να εκτείνεται σε πολλές σελίδες. Τέλος, το εύρημα με το φάντασμα του Σαίξπηρ είναι απίστευτο. Απίστευτο μαλακιούργημα.
    Συνολικά, το όλο κείμενο αποπνέει μία μιζέρια, απαισιοδοξία και ηττοπάθεια χαρακτηριστική του Ελευθερίου. Δεν έχω διαβάσει άλλα βιβλία του ( μόνο άρθρα του), αλλά τον είχα δει μία χειμωνιάτικη μέρα επί της Ιπποκράτους στα Εξάρχεια, ακριβώς σαν ήρωα βιβλίου του : Γέρο, κακοντυμένο, με ένα παλιό, τριμμένο παλτό, κιτρινισμένο στο πρόσωπο, να μιλάει με τον ιδιοκτήτη ενός παλαιοπωλείου χωρίς να εστιάζουν τα μάτια του, περιτριγυρισμένο από αντικείμενα γερασμένα και άρρωστα σαν αυτόν, κιτρινισμένες αφίσες, σπασμένα γραμμόφωνα, μαύρες, προπολεμικές γραφομηχανές με το μαύρο χρώμα τους να ξεφλουδίζει αργά πάνω στο ράφι,μικρά γαλάζια, ροζ και κίτρινα μπουκαλάκια αρώματος γυναικών που όλες τους τώρα θα ήταν στο γηροκομείο, αν ζούσαν ακόμη, σαπισμένα, σαρακοφαγωμένα καρυδένια έπιπλα κτλ. κτλ. ο καθένας μπορεί να γράψει σαν τον Ελευθερίου, αρκεί να διάβάσει λίγες σελίδες για να πάρει το κολάι και να είναι αρκετά μίζερος.
    Μου είχαν πει ότι ήταν μίζερος ο Ελευθερίου, ότι το βιβλίο είχε απαίσιες περιγραφές, αλλά είπα : Σιγά τώρα. Και όντως, δεν με πείραξε το μίζερο περιεχόμενο όσο η αίσθηση της απάτης. Το οπισθόφυλλο ήταν τελείως παραπλανητικό, ενώ δεν κατάλαβα που βρίσκεται το "αίσιο τέλος" που υπόσχεται. Το σπίτι γκρεμίζεται και όλοι πνίγονται στη θάλλασα. Ζήτω. Χωρίς να εκπλαγώ, η καλύτερη κριτική γράφηκε από την Athens Voice, μία φυλλάδα που ποτέ δν κατάλαβα και δεν συμπάθησα.
    Προβληματισμένος και ψιλοαγανακτισμένος ( Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος ;!) μπήκα σήμερα πρωΐ-πρωΐ στο Google με λέξεις-κλειδιά " Καιρός Χρυσανθέμων ανιαρό". Δυο ευρέσεις μόνο, που πάει να επι ότι η ελληνική αναγνωστική κοινωνία τρώει ό,τι της δώσουν και πιστεύει ό,τι της λένε. Το βιβλίο πάντως θα το τελειώσω, ό,τι και να γίνει. Δεν μου αρέσει να αφήνα μισά βιλία. Το βιβλίο μου φάνηε μέτριο, αλλά κατάλαβα ότι με το κατάλληλο μάρκετινγκ και διασυνδέσεις, ο "Δράκουλας" του Στόκερ μπορεί να περάσει ως " μία χαρόυμενη κωμωδία, τοποθετημένη στα γεμάτα αρώματα και μυρωδιές Βαλκάνια του τέλους του 190υ αι.".

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Ο καιρός των χρυσανθέμων....ό,τι πιο βαρετό έχω διαβάσει στη ζωή μου....έκανα πραγματικό αγώνα να το τελειώσω(γιατί έχω κι αυτή τη μανία,να μην αφήνω μισοδιαβασμένο βιβλίο...),υποθέτω οτι μόνο καποιον που έχει σχέση με το θέατρο θα ενδιαφέρει,και το βραβείο στην ουσία,κατ'εμέ,έχει να κάνει περισσότερο με τον Μανο Ελευθερίου ως προσωπικότητα και λιγότερο με το ίδιο το βιβλίο.
    Ως εκ τούτου ούτε που σκέφτηκα να αγοράσω το "Η Γυναίκα που πέθανε δυο φορές"

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Με το συγκεκριμένο ούτε κι εγώ τα κατάφερα... στη λίστα με τα μισοδιαβασμένα, λοιπόν! (Τι μισοδιαβασμένο δηλαδή... ίσα-ίσα οι 2-3 πρώτες σελίδες κι αυτές με το ζόρι... κι ας νιώθω "ενοχές" κάθε φορά που τυχαίνει ν' αφήσω βιβλίο "στη μέση")

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Για να μπορέσει κανείς να διαβάσει την ''Γυναίκα....'' πιστεύω οτι πρέπει οπωσδήποτε προηγουμένως να έχει μια γενική ιδέα για την εποχή και τα πρόσωπα. Έστω να διαβάσει μια συνοπτική βιογραφία της Ελένης Παπαδάκη, την οποία άλλωστε αφορά το βιβλίο αυτό..

    Οι χαρακτήρες του έργου -οι γιατροί και οι 'γριές' είναι μυθοπλαστικά. Ωστόσο οι δικογραφίες, η αλληλογραφία της Καλλιτέχνιδος, τα πρόσωπα και οι εγκιβωτισμένες ιστορίες για αυτά, είναι πέρα για πέρα αληθινές.

    Απλά χρησιμοποιούνται προσωπεία για να μην θιχτούν υπολήψεις από μεριάς των απογόνων των προσώπων.

    Τι να πεί δηλαδή; Οτι η Κατίνα Παξινού έσκαψε το λάκκο της Παπαδάκη επειδή την ζήλευε; Λέει απλά ''η Βασιλική αντίζηλος'' ''η Μοιραία Ηθοποιός'' και καθαρίζει.

    Επιμένω πάντως οτι για κάποιον που δεν γνωρίζει τα ιστορικά γεγονότα, το βιβλίο είναι πολύ μπερδευτικό.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Συμφωνώ γενικά και βρήκα το βιβλίο πολύ ενδιαφέρον, αν και χρειάστηκε να το διαβάσω τρείς φορές. Οι αθλιότητες του εμφυλίου αναφαίνονται, εικάζω όμως πως ο συγγραφέας μιλάει συγκεκαλυμένα για συγκεκριμένα πρόσωπα. Ποιός είναι ο κύριος ηθικός αυτουργός? Η Κατίνα Παξινού, από όσα ξέρω, βρισκόταν την περίοδο εκείνη στην Αμερική. Το "Μάνος Ελευθερίου - Ελένη Παπαδάκη" στην εκπομπή "Εξιστορείν και ιστορείν" (20Μαρ15?) αναφέρει αρκετές αξιόλογες πληροφορίες, χωρίς πάντως να δίνει τελική απάντηση (2Ιαν16).

      Διαγραφή
    2. Ψάχνοντας περισσότερο στο διαδίκτυο, η καταχώρηση (από Σπύρο Αραβανή, 16Νοε14) "ο Μάνος Ελευθερίου γράφει για τη δολοφονία της Ελένης Παπαδάκη (Αποκλειστική Α! δημοσίευση)" στο ertopen.com παρέχει αρκετά χρήσιμα στοιχεία. Νομίζω ότι η πρότερη ανάγνωση της (μαζί με την παραπάνω συνέντευξη του Μάνου Ελευθερίου στο "Εξιστορείν...") βοηθάει στην ευχερέστερη ανάγνωση του βιβλίου. Σημειώνεται ότι και οι δύο πηγές αναφέρουν τα γεγονότα κατά χρονολογική σειρά, οπότε βοηθούν να σχηματίσει ο αναγνώστης εικόνα της διαδοχικής εξέλιξης των γεγονότων.

      Διαγραφή
  5. Η γυναικα που πεθανε δυο φορες.Με το ζορι το τελειωσα και εχω φοβερη υπομονη με τα βιβλια.Τον καιρο των χρυσανθεμων μετα απ αυτα που διαβασα ουτε που προκειται να το ανοιξω.

    ΑπάντησηΔιαγραφή