Αιχμηρά αντικείμενα

Ακολουθώντας την πολύχρονη συνήθειά μου να διαβάζω ένα αστυνομκό μυθιστόρημα στις διακοπές των Χριστουγέννων, όπως εξηγούσα πέρυσι, διάλεξα φέτος το βιβλίο της Τζίλιαν Φλιν "Αιχμηρά ανικείμενα" (Μεταίχμιο, 2008, μετ. Γωγώ Αρβανίτη), για το οποίο είχα ήδη διαβάσει στο Βιβλιοκαφέ και στο diavasame.
Και μόνο το μαύρο εξώφυλλο με το ασημί ξυραφάκι στη μέση σε κάνει να ανατριχιάζεις. Η Τζίλιαν Φλιν πρωτοτυπεί. Η έμφαση δεν δίνεται στους φόνους, όπως στα πλείστα αστυνομικά, ούτε στην προσπάθεια της αστυνομίας για εξιχνίασή τους. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση της δημοσιογράφου και πρωταγωνίστριας του έργου Καμίλ Πρίκερ, επικεντρώνεται στη μικρή, επαρχιακή πόλη, στους κατοίκους και τις μεταξύ τους σχέσεις, στα ψυχολογικά προβλήματα των άλλων και τα δικά της.

Η Καμίλ κατάγεται από το Γουίντ Καμπ, μια μικρή πόλη στο νότιο άκρο της πολιτείας Μισούρι, από την οποία όμως λείπει χρόνια, εργαζόμενη ως δημοσιογράφος σε μια εφημερίδα του Σικάγου. 'Οταν στην πόλη της δολοφονείται ένα εννιάχρονο κορίτσι και εξαφανίζεται ένα άλλο με μεγάλη πιθανότητα να έχει κι αυτό δολοφονηθεί, η Καμίλ στέλλεται να καλύψει το γεγονός. Η απροθυμία της να επιστρέψει στη γενέτειρά της και στο πατρικό της σπίτι, σηματοδοτεί ήδη τα κρυμμένα μυστικά του παρελθόντος της. Σιγά-σιγά η συγγραφέας μας αποκαλύπτει το οικογενειακό της περιβάλλον, μας εισάγει στην ατμόσφαιρα της μικρής πόλης, όπου τίποτα δεν μένει μυστικό και τα κουτσομπολιά δίνουν και παίρνουν. Σύντομα και το δεύτερο κοριτσάκι θα βρεθεί νεκρό και, όπως και το πρώτο θύμα, με βγαλμένα όλα του τα δόντια.

Η Καμίλ τριγυρίζει στη πόλη της, συναντάται με παλιές συμμαθήτριες, επισκέπτεται τα σπίτια των θυμάτων, προσπαθεί να εκμαιεύσει πληροφορίες από τον ντετέκτιβ που ανέλαβε την υπόθεση και με τον οποίο δημιούργησε μια εφήμερη ερωτική σχέση. Η ανία της μικρής πόλης βρίσκει διέξοδο στο ποτό. Το τι ποτό καταναλώνεται σ' αυτό το βιβλίο, προπάντων από την Καμίλ, δεν λέγεται. Παράλληλα με τους φόνους η Καμίλ ζει το δικό της δράμα. Κάτι κρυμμένο στο οικογενειακό της παρελθόν τη βασανίζει. Η συνήθειά της, ψυχολογική πάθηση καλύτερα, να "χαρακώνεται" και για την οποία είχε τύχει θεραπείας σε ειδική κλινική, εξακολουθεί να τη ταλαιπωρεί. Η συγγραφέας, όπως συνήθως γίνεται στα αστυνομικά μυθιστορήματα, έντεχνα μας αφήνει να υποψιαστούμε κάποιο πρόσωπο ως ένοχο. Εκεί όμως που φτάνουμε στο τέλος και λέμε με καμάρι "εγώ το κατάλαβα ότι ήταν το τάδε πρόσωπο", έρχεται μια ξαφνική ανατροπή μόλις στις δυο τελευταίες σελίδες.

Νομίζω ο καλύτερος χαρακτηρισμός για το μυθιστόρημα της Τζίλιαν Φλιν είναι αυτός του Στίβεν Κινγκ: "Ένα ανατριχιαστικό ψυχολογικό θρίλερ".

Η γυναίκα στο παράθυρο

Έι Τζέι Φιν (A. J. Finn)
Η γυναίκα στο παράθυρο
Ψυχογιός, 2018
Μετ. Αναστάσιος Αργυρού

"Ο Φιν έγραψε ένα νουάρ για τη νέα χιλιετία, γεμάτο συναρπαστικούς χαρακτήρες, αιφνιδιαστικές ανατροπές, πανέμορφη γραφή και μια αφηγήτρια με την οποία πολύ θα ήθελα να πιω ένα μπουκάλι pinot. Ίσως και δύο-έχω πολλές ερωτήσεις να της κάνω (Gillian Flynn).

Μια από τις πολλές ενθουσιώδεις απόψεις που έχουν διατυπωθεί για το μυθιστόρημα του Finn (ψευδώνυμο του 38χρονου Αμερικανού Daniel Mallory), που ανήκει στην εξαιρετική συγγραφέα αστυνομικών μυθιστορημάτων Gillian Flynn (Αιχμηρά αντικείμενα, Το κορίτσι που εξαφανίστηκε, Σκοτεινός τόπος κ.ά).

Πολλά έχουν λεχθεί,  πολλές συζητήσεις έχουν γίνει σχετικά με το αν τα αστυνομικά μυθιστορήματα είναι ή δεν είναι λογοτεχνία. Δεν θα μπω σ' αυτή τη συζήτηση. Κι αν ακόμα δεχτούμε πως ορισμένα του είδους μπορούν να ενταχθούν στη λογοτεχνία, το παρόν κατά τη γνώμη μου δεν είναι. Θα έλεγα πως είναι ένα έτοιμο σενάριο για κινηματογραφική ταινία. Σύντομες, κοφτές φράσεις, χωρίς ιδιαίτερη φροντίδα για τη γλώσσα, λόγος συνήθης, καθημερινός, κανένας προβληματισμός, καμιά ανάλυση χαρακτήρων ή ενεργειών, παρά μόνο στόχος είναι η δημιουργία φόβου, αγωνίας, περιέργειας για το τι πραγματικά συμβαίνει και αδημονίας για τη συνέχεια. Είναι σαν να παρακολουθείς έργο τρόμου. Στο είδος του εξαιρετικό.

Σ' ένα σπίτι με αρκετούς ορόφους, με υπόγειο-χαρακτηριστικό των θρίλερ- σκοτεινό συνήθως, κάπου στη Ν. Υόρκη, ζει η Άννα Φοξ. Μόνη, εκτός από τον νοικάρη της Ντέιβιντ που μένει στο υπόγειο. Η Άννα πάσχει από αγοραφοβία. Μένει συνεχώς στο σπίτι, καταναλώνει απίστευτες ποσότητες κρασιού, κατά προτίμηση μερλό, καταπίνει σωρηδόν χάπια, ενώ παρακολουθείται και από ψυχίατρο. Διαθέτει μια τεράστια συλλογή από αστυνομικές ταινίες και θρίλερ που συχνά παρακολουθεί: Σκιά της αμφιβολίας, Το μωρό της Ρόζμαρι, Δεσμώτης του ιλίγγου, Πριν από τη θύελλα και δεκάδες άλλες. Πάνω απ' όλα βέβαια το πασίγνωστο χιτσκοκικό Σιωπηλός μάρτυς (οι αναγνώστες διαβάζοντας το μυθιστόρημα μπορούν να καταρτίσουν σχετικούς καταλόγους αν τους αρέσει το είδος!). Ενίοτε η Άννα παίζει και σκάκι στον υπολογιστή. Η κύρια όμως απασχόλησή της είναι να παρακολουθεί από το παράθυρό της τη γειτονιά, με μια φωτογραφική μηχανή που διαθέτει ένα εξαιρετικό φακό, ώστε να μπορεί να βλέπει κάθε λεπτομέρεια. Ειδικά η παρακολούθησή της επικεντρώνεται στο σπίτι του ζεύγους Ράσελ. Εκεί ζει ο Άλιστερ και η Τζέιν με τον έφηβο γιο τους Ίθαν. Η Άννα είναι παιδοψυχολόγος και ενίοτε ασκεί το επάγγελμα μέσω ενός φόρουμ, ειδικά με κάποιο πρόσωπο με  το διαδικτυακό όνομα GrannyLizzie, με το οποίο ταιριάζει στην αγοραφοβία και στο οποίο εξομολογείται πολλά από τη δική της ζωή. Συχνά αναφέρεται στον άντρα της Έντ και την κόρη της Ολίβια που δεν ζουν μαζί της.

Παρακολουθώντας το σπίτι των Ράσελ βλέπει μια μέρα τη Τζέιν να δολοφονείται. Όμως ούτε η αστυνομία ούτε κανείς άλλος την πιστεύει. Τι πραγματικά συμβαίνει; Μήπως έχει παραισθήσεις; Προπάντων αν σκεφτούμε  το ποτό και τα χάπια που καταναλώνει. Αν έγινε φόνος, πού είναι το πτώμα; Ποιος είναι ο δολοφόνος; Ποιο ρόλο διαδραματίζει καθένα από τα πρόσωπα του έργου; Η λύση βέβαια, ως συνήθως, στις τελευταίες σελίδες.

Όσοι αγαπούν τα θρίλερ θα ενθουσιαστούν. Σκοτεινή ατμόσφαιρα, μυστηριώδες απίτι, βροχή, ψυχολογική αστάθεια, υποψίες που ανατρέπονται...Ένα γνήσιο θρίλερ, αντιπροσωπευτικό του είδους. Ως ταινία πιστεύω θα συναρπάσει.

Το κορίτσι που εξαφανίστηκε

Τζίλιαν Φλιν
Το κορίτσι που εξαφανίστηκε
Μεταίχμιο, 2012
Μετ. Βάσια Τζανακάρη

Οι εγκωμιαστικές κριτικές, το προηγούμενο βιβλίο της Τζίλιαν Φλιν που είχα διαβάσει (Αιχμηρά αντικείμενα), και το ότι κυκλοφορεί και σε ηλεκτρονική μορφή, ήταν οι τρεις λόγοι που με ώθησαν στην αγορά του βιβλίου "Το κορίτσι που εξαφανίστηκε".

Και δεν με απογοήτευσε. Είναι ένα εξαιρετικό αστυνομικό θρίλερ που μπορεί να αρέσει ακόμα και σ' αυτούς που δεν συμπαθούν τα αστυνομικά μυθιστορήματα. Εμπλέκονται τόσα άλλα θέματα που ο χαρακτηρισμός "αστυνομικό" φαντάζει πολύ ανεπαρκής για να το προσδιορίσει. Θέματα συζυγικών και ευρύτερα οικογενειακών σχέσεων, η επίδραση του οικογενειακού περιβάλλοντος στη διαμόρφωση χαρακτήρων, η οικονομική κρίση, η αμερικανική ατμόσφαιρα μιας μικρής επαρχιακής πόλης κ.ά. Πάνω απ' όλα όμως η σχέση του ζευγαριού. Γιατί παντρεύονται δυο άνθρωποι, τι προσδοκούν, γιατί συχνά οι προσδοκίες τους διαψεύδονται, πώς η αγάπη μπορεί να γίνει μίσος;

Είναι τρομερά δύσκολο να μιλήσει κανείς για το περιεχόμενο, γιατί είναι τόσες οι ανατροπές που κινδυνεύει να αποκαλύψει στοιχεία που θα μείωναν το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Πολύ-πολύ αδρομερώς μπορώ μόνο να πω τα εξής: Δυο νέοι άνθρωποι, ο Νικ και η Έιμι, και οι δυο "γραφιάδες" όπως αυτοπροσδιορίζονται, γνωρίζονται στη Νέα Υόρκη, ερωτεύονται και παντρεύονται. Η οικονομική κρίση τους επηρεάζει άμεσα. Χάνουν και οι δυο τις δουλειές τους. Μετακομίζουν τότε σε μια μικρή επαρχιακή πόλη του Μιζούρι, από όπου κατάγεται ο Νικ και όπου ζουν οι γονείς του και η δίδυμη αδερφή του. Και ξαφνικά, το πρωί της πέμπτης επετείου του γάμου τους, η Έιμι εξαφανίζεται. Δεν βρίσκεται πουθενά, ούτε νεκρή ούτε ζωντανή. Οι πρώτες υπόνοιες στρέφονται φυσικά εναντίον του συζύγου. Μάταια εκείνος επιμένει στην αθωότητά του. Η αστυνομία, τα μέσα ενημέρωσης, η τοπική κοινωνία, ρίχνονται στην αναζήτηση της Έιμι.

Όσα συμβαίνουν στο παρόν, την εξαφάνιση, την αναζήτηση κ.λπ. τα μαθαίνουμε μέσα από την πρωτοπρόσωπη αφήγηση του Νικ. Τη γνωριμία, τον έρωτα, τα πέντε χρόνια γάμου, τα πληροφορούμαστε από το προσωπικό ημερολόγιο (κι αυτό βεβαίως σε πρώτο πρόσωπο) της Έιμι.

Τι έχει γίνει η Έιμι; Πώς θα τελειώσει αυτή η ιστορία; Από κεφάλαιο σε κεφάλαιο ο αναγνώστης στέκεται δίβουλος ανάμεσα στον Νικ και την Έιμι, δεν ξέρει ποιος έχει δίκαιο και ποιος άδικο. Όχι μόνο το περιεχόμενο αλλά και η τεχνική που ακολούθησε η Φλιν συμβάλλουν σ' αυτή την ασθματική ανάγνωση. Κάθε κεφάλαιο σε αφήνει σ' ένα κρίσιμο σημείο (μια τεχνική που ακολουθούν συνήθως και οι τηλεοπτικές σειρές) κι εκεί που γυρίζεις σελίδα παρεμβάλλεται η αφήγηση του άλλου συζύγου, με αποτέλεσμα να θέλεις να το προσπεράσεις γρήγορα για να δεις τη συνέχεια του προηγούμενου κεφαλαίου.

Παρ' όλο ότι οι διαφορές είναι περισσότερες από τις ομοιότητες, το βιβλίο μου θύμισε μια παλιά ταινία, "The war of the roses", στηριγμένη στο ομώνυμο βιβλίο. Αγάπη και μίσος, η αιώνια πάλη των φύλων, δοσμένη αριστοτεχνικά από τη Τζίλιαν Φλιν.

Καλό μου παιδί

 Romy Hausmann

Καλό μου παιδί

Μεταίχμιο, 2020

Μετ. Δέσποινα Κανελλοπούλου

 Τα θρίλερ είναι μια κατηγορία βιβλίων που μ' αρέσει και αρκετά τέτοια βιβλία έχω παρουσιάσει στο blog μου (Η σιωπηλή ασθενής, Η γυναίκα στο παράθυρο, Αιχμηρά αντικείμενα κ.λπ.). Η αγάπη μου γι' αυτού του είδους τα βιβλία είναι που με οδήγησε στην αγορά του βιβλίου της (άγνωστής μου) Romy Hausmann, "Καλό μου παιδί". Για να είμαι απόλυτα ειλικρινής, με επηρέασαν και κάποιοι χαρακτηρισμοί για το βιβλίο, όπως αυτοί δημοσιεύονται από τον εκδοτικό οίκο: "Μια άφθαστη σπουδή στο σασπένς", "κλειστοφοβικό, "τρομακτικό και απόλυτα καθηλωτικό" κ.λπ.

Για όλους αυτούς τους χαρακτηρισμούς, όσο και γενικότερα για το βιβλίο έχω τις αντιρρήσεις μου. Αρχίζει με μια πληροφορία περί της εξαφάνισης μιας 23χρονης φοιτήτριας, ένα βράδυ, καθώς επέστρεφε στο σπίτι της από ένα πάρτι. Ακολουθεί ένα κεφάλαιο σε πρωτοπρόσωπη γραφή, χωρίς να ααφέρεται το πρόσωπο που μιλά. Άδικα προσπαθεί ο αναγνώστης να καταλάβει περί τίνος πρόκειται. Όλο το υπόλοιπο βιβλίο αποτελείται από σχετικά σύντομα κεφάλαια, στα οποία τα πρόσωπα του έργου, μιλώντας πάντα σε πρώτο πρόσωπο, προωθούν τον μύθο. Κατέβαλα φιλότιμες προσπάθειες για να καταλάβω τα πρόσωπα, τις μεταξύ τους σχέσεις και τον ρόλο του καθενός στο έργο. Λένα, Άννα, Ματίας, Κάριν, κα Γκρατς, κα Χάμστεντ, Γιασμίν,  κα Μπαρ-Λεβ... Καθώς διάβαζα κρατούσα σημειώσεις, προσπαθούσα να καταλάβω τι γίνεται, αλλά και πάλι υπήρξε δύσκολο να τοποθετήσω όλα αυτά τα πρόσωπα, τόσο χρονικά (αν δηλαδή ανήκουν στο παρόν ή το παρελθόν της ιστορίας) όσο και στις μεταξύ τους σχέσεις.

Μια δεύτερη αντίρρησή μου είναι ως προς τη δημιουργία σασπένς και αγωνίας. Πώς μπορεί ο αναγνώστης να έχει τέτοια συναισθήματα (προκειμένου πάντα για θρίλερ) όταν από την αρχή ξέρει το τέλος; Και μια αμφισβήτηση για την πρωτοπρόσωπη γραφή. Πώς μπορεί ένα πρόσωπο-θύμα απαγωγής και κακοποίησης να έχει τη νοητική διαύγεια και την ψυχολογική αντοχή ώστε να μας εκθέτει σε παρόντα χρόνο και με κάθε λεπτομέρεια την όλη κατάσταση;

Σπάνια γράφω επικριτικά για ένα βιβλίο. Αυτή τη φορά όμως δεν άντεξα. Το συγκεκριμένο με ταλαιπώρησε για μέρες, τρεις φορές το ξανάρχισα προσπαθώντας να το κατανοήσω, αλλά στάθηκε μάταιο.

Εννοείται, βέβαια, πως είμαι πρόθυμη να συζητήσω κάθε αντίθετη άποψη.

Σκοτεινός τόπος

Gyllian Flynn
Σκοτεινός τόπος
Ψηφιακή έκδοση, Μεταίχμιο, 2014 (α΄έκδοση 2009)
Μετ. Γωγώ Αρβανίτη

"Έχω βάλει ταμπέλα στις αναμνήσεις μου, σαν να είναι μια εξαιρετικά επικίνδυνη περιοχή: Σκοτεινός τόπος (...) Παρανοϊκές  μουντζούρες από άλικο κόκκινο ήχο μέσα στη νύχτα. Εκείνο το μοιραίο, ρυθμικό τσεκούρι να ανεβοκατεβαίνει μηχανικά σαν να έκοβε ξύλα. Πυροβολισμοί από κυνηγετικό όπλο σ' ένα στενό διάδρομο. Τις πανικόβλητες άναρθρες κραυγές της μητέρας μου που ακόμη προσπαθούσε να σώσει τα παιδιά της με το μισό της κεφάλι λιώμα".

Μιλάει η Λίμπι, η μόνη επιζήσασα από τη δολοφονία της μητέρας της και των δυο αδελφών της. "Σκοτεινός τόπος". Αλλά σκοτεινός τόπος θα μπορούσαν να ονομαστούν όλα τα μυθιστορήματα της Τζίλιαν Φλιν, τόσο τα  "Αιχμηρά αντικείμενα" όσο και "Το κορίτσι που εξαφανίστηκε". Όλα έχουν κάτι το νοσηρό ως προς τους ήρωές τους και τις υποθέσεις των έργων. Μήπως όμως δεν είναι γενικότερα νοσηρό, κάτι που εκφεύγει της ομαλότητας και της ψυχικής υγείας, το έγκλημα;

Ο "Σκοτεινός τόπος" μου θύμισε το "Πρέπει να μιλήσουμε για τον Κέβιν", αν και βεβαίως οι διαφορές είναι περισσότερες από τις ομοιότητες. Όμως και στα δυο μυθιστορήματα έχουμε να κάνουμε με εφήβους, με τον ψυχισμό τους, με το περιβάλλον ή τις εκ γενετής καταβολές που τους ωθούν στο έγκλημα.

Στον "Σκοτεινό τόπο" τα πράγματα έχουν τεθεί εξαρχής. Ο Μπεν Ντέι είναι τώρα (το 2008) στη φυλακή, καταδικασμένος για τη δολοφονία των δυο αδελφών του, της Μισέλ που τη στραγγάλισε, της Ντέμπι που τη σκότωσε με τσεκούρι και της μάνας του που την πυροβόλησε. Οι δολοφονίες αυτές έγιναν το βράδυ της 2ας προς την 3η Ιανουαρίου 1985. Μόνη επιζήσασα η επτάχρονη τότε Λίμπι, που υπήρξε και η κύρια μάρτυρας κατηγορίας. Είναι όμως άραγε έτσι τα πράγματα; Και γιατί ο Μπεν δεν έκανε ποτέ έφεση;

Πολύ ενδιαφέρουσα η τεχνική της Τζίλιαν Φλιν (αν και όχι ασυνήθιστη). Η αφήγηση εναλλάσσεται μεταξύ του παρόντος, όπου ακούμε την πρωτοπρόσωπη αφήγηση της περίπου τριαντάχρονης τώρα Λίμπι και της τριτοπρόσωπης, λεπτομερέστατης εξιστόρισης της ημέρας των δολοφονιών. Ώρα την ώρα, λεπτό προς λεπτό, θα λέγαμε, παρακολουθούμε τα γεγονότα της μοιραίας εκείνης ημέρας, ενώ η αγωνία κορυφώνεται καθώς προχωρούμε στη στιγμή των δολοφονιών. Στο τώρα, η Λίμπι τραυματισμένη σωματικά και ψυχολογικά, έχοντας άμεση οικονομική ανάγκη, με χρηματοδότηση ενός Ομίλου Δολοφονιών, δηλ. μιας ομάδας που πιστεύει ότι ο Μπεν είναι αθώος και ότι άδικα καταδικάστηκε, βασανιζόμενη και η ίδια η Λίμπι από ενοχές, γιατί με τη δική της κυρίως μαρτυρία καταδικάστηκε ο αδελφός της, αρχίζει να ανασκαλεύει το παρελθόν.

Παρακολουθούμε μια αγροτική Αμερική της δεκαετίας του '80, κάθε άλλο παρά την Αμερική του ονείρου και του πλούτου. Φτώχεια, υποθήκες, απώλεια περιουσιών, απελπισία, ναρκωτικά, μια ανερμάτιστη, παραπαίουσα νεολαία. Το βιβλίο έχει ένα αργό ρυθμό,  στοιχεία που κάποτε μπορεί να κουράζουν. Διαρκής αναφορά στο χιόνι, στις ενδυματολογικές περιγραφές, στο αχανές, έρημο τοπίο, στην αθλιότητα του σπιτιού, ακόμα και ενοχλητικές έως αηδιαστικές λεπτομέρειες, που όμως όλες συμβάλλουν στη δημιουργία ατμόσφαιρας, που "καρφώνονται" στη μνήμη του αναγνώστη. Δημιουργούν μια επιβράδυνση και σταδιακά κορυφώνουν την αγωνία καθώς προχωρούμε στη στιγμή των δολοφονιών.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Τζίλιαν Φλιν έχει δημιουργήσει ένα καθαρά δικό της ύφος στο αστυνομικό μυθιστόρημα. Όσοι αγαπούν το είδος, σίγουρα το απολαμβάνουν.

(ebook)

Σημ. Παρουσίαση και στο Βιβλιοκαφέ