Ο Μαιγκρέ στήνει παγίδα

George Simenon
Ο Μαιγκρέ στήνει παγίδα
Άγρα, 2019
Μετ. Αργυρώ Μακάρωφ
Για τους λάτρεις του αστυνομικού μυθιστορήματος ασφαλώς ο Ζωρζ Σιμενόν (1903-1989) και ο πρωταγωνιστής των αστυνομικών του ιστοριών επιθεωρητής Μαιγκρέ είναι πρόσωπα γνωστά και οικεία. Και σ' αυτό εδώ το blog αρκετές είναι οι σχετικές αναρτήσεις: Τρία δωμάτια στο Μανχάταν, 

Ο θάνατος της Μπελλ, Ο Μαιγκρέ φοβάται

Απορεί και θαυμάζει κανείς αυτή την πληθωρική συγγραφική δημιουργία. Δεκάδες τα μυθιστορήματα (και όχι μόνο αστυνομικά), διηγήματα, άρθρα. Αλλά εκτός από την ποσότητα, δυο άλλα στοιχεία εντυπωσιάζουν στα μυθιστορήματα του Σιμενόν. Πρώτο, το ότι παρ' όλο τον τεράστιο αριθμό τους, ο συγγραφέας κατορθώνει να προσδίδει μια ιδιαιτερότητα και πρωτοτυπία στο καθένα, ούτως ώστε ο αναγνώστης δεν βαριέται, δεν κουράζεται από την επανάληψη παρόμοιων τεχνικών και υποθέσεων, όπως συχνά συμβαίνει με σύγχρονους συγγραφείς αστυνομικών ιστοριών, που μετά από την ανάγνωση 2-3 βιβλίων τους είναι τόσο επαναλαμβανόμενοι ώστε δεν έχεις διάθεση ή επιθυμία να διαβάσεις άλλα. Και δεύτερο, αν και τοποθετούνται κατά κανόνα σε περασμένες εποχές (όπως το παρόν που διαδραματίζεται το 1955), έχουν τη φρεσκάδα και την επικαιρότητα σημερινών γεγονότων. Έτσι και στο "Ο Μαιγκρέ στήνει παγίδα" είναι, ειδικά για μας εδώ στην Κύπρο, σαν να  διαβάζουμε μια ιστορία του δικού μας serial killer, που δεν πάει πολύς καιρός που σκότωσε και πέταξε σε πηγάδια και λίμνες επτά γυναίκες, μια από αυτές μικρό κορίτσι. 

Στην ιστορία του Σιμενόν, πέντε νέες γυναίκες δολοφονούνται σε διάστημα έξι μηνών. Ο Μαιγκρέ και οι συνεργάτες του προσπαθούν να εντοπίσουν τον δολοφόνο μελετώντας τα κοινά χαρακτηριστικά των δολοφονιών. Και οι πέντε φόνοι διαπράττονται βράδυ, όχι πολύ αργά αλλά οπωσδήποτε στο σκοτάδι, γίνονται στην ίδια γειτονιά του Παρισιού, στο 18ο διαμέρισμα, στην περιοχή της Μονμάρτης, αφορούν νέες γυναίκες που επέστρεφαν μόνες στο σπίτι. Ακόμα, διαπράττονται με μαχαίρι, με το οποίο ξεσχίζονται και τα ρούχα των θυμάτων, αλλά χωρίς σεξουαλική κακοποίηση.

Την ιδέα για τον τρόπο που πρέπει να δράσει ο Μαιγκρέ του τη δίνει μια συζήτηση που γίνεται ένα βράδυ στο σπίτι ενός φίλου του, γιατρού, στο οποίο είναι καλεσμένος και κάποιος διάσημος Καθηγητής Ψυχιατρικής, διευθυντής φρενοκομείου. Το μέρος αυτό του μυθιστορήματος είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον, καθώς η συνομιλία περιστρέφεται γύρω από την ψυχολογία των δολοφόνων. Η συζήτηση δίνει στον Μαιγκρέ την έμπνευση να εφαρόσει μια μέθοδο που στηρίζεται κυρίως στην ψυχολογία των εγκληματιών αυτού του τύπου, μέθοδος που αποδεικνύεται επιτυχής.

Οι σύντομοι χαρακτηρισμοί των προσώπων, η επίσης σύντομη αναφορά στο εξωτερικό περιβάλλον, σταγόνες βροχής ή ζέστη, προσφιλείς συνήθειες όπως η κατανάλωση μπίρας, οι διάλογοι που αφθονούν στο βιβλίο, όλα συμβάλλουν στο να καθιστούν τα ευσύνοπτα μυθιστορήματα του Σιμενόν ένα ευχάριστο και ενδιαφέρον ανάγνωσμα.

Σημ. Το βιβλίο μεταφέρθηκε δυο φορές στον κινηματογράφο. Το 1958 με τον Zean Gabin στον ρόλο του επιθεωρητή Μαιγκρέ και το 2016 με πρωταγωνιστή τον Rowan Atkinson (τον γνωστό μας Mr.Bean).

Ένα φιλί πριν πεθάνεις

Άιρα Λέβιν
Ένα φιλί πριν πεθάνεις
Γαλαξίας-Ερμείας, 1981
Μετ. Γιάννη Λάμψα

Ένα από τα καλύτερα θρίλερ (αν όχι το καλύτερο) που έχω διαβάσει. Η πρωτότυπη τεχνική, οι συνεχείς ανατροπές, η αγωνία να φτάσεις στο τέλος, όχι για να μάθεις τον δολοφόνο, αυτόν τον ξέρεις από την αρχή, αλλά για να δεις αν θα αποκαλυφθεί και στα πρόσωπα του έργου κι αν εν τέλει θα αποδοθεί δικαιοσύνη, όλα αυτά σε ελκύουν ακαταμάχητα.

Το είχα πρωτοδιαβάσει πριν από χρόνια, μπορεί και πάνω από σαράντα χρόνια πριν, κι όμως το θυμόμουνα. Όχι βέβαια όλες τις λεπτομέρειες, αλλά το βασικό θέμα και τη γενικότερη ατμόσφαιρα. Μια έντονη επιθυμία με κατέλαβε να το ξαναδιαβάσω. Βεβαίως στη βιβλιοθήκη μου δεν το βρήκα. Ποιος ξέρει πού χάθηκε, δανεισμένο κι αγύριστο ίσως και τώρα πια εξαντλημένο από τον εκδοτικό του οίκο. (Πραγματικά διερωτώμαι γιατί βιβλία σαν κι αυτό δεν επανεκδίδονται). Όμως πωλείται ακόμα μεταχειρισμένο κι έτσι μπόρεσα να το ξαναδιαβάσω. Ξανάζησα όχι μόνο την αγωνία ενός ωραίου θρίλερ, αλλά όπως συχνά συμβαίνει, ξανάζησα τις συνθήκες του πρώτου, μακρινού εκείνου διαβάσματος: Την πολύ νεότερη ηλικία που είχα τότε, πιο ευτυχισμένες προσωπικές στιγμές και μια παραθαλάσσια πόλη που, αλοίμονο, δεν υπάρχει πια...

Από τις πρώτες κιόλας σελίδες ξέρουμε τον δολοφόνο. Όχι το όνομά του, αλλά την εξωτερική του εμφάνιση, την καταγωγή, τον χαρακτήρα, τα σχέδιά του, τον στόχο του. Λεπτό προς λεπτό παρακολουθούμε τις σκέψεις του, τις ενέργειές του κι η αγωνία μας κορυφώνεται καθώς παρακολουθούμε τα βήματα τόσο του δολοφόνου όσο και του ανίδεου θύματος.

Κι ύστερα η ατμόσφαιρα αλλάζει. Άλλα πρόσωπα μπαίνουν στη σκηνή κι ο αναγνώστης διερωτάται: Είναι άραγε κάποιο απ' αυτά ο ανώνυμος δολοφόνος που γνωρίσαμε αρχικά; Θα γίνει κι άλλος φόνος; Πώς και πότε; Κι αυτή η απορία θα μας ακολουθεί ως το τέλος που κλείνει με μια επίσης αγωνιώδη σκηνή. Η παρουσίαση ενός τέτοιου βιβλίου καθίσταται ιδιαίτερα δυσχερής και χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή για να μην αποκαλύψεις στοιχεία που θα μείωναν το ενδιαφέρον μελλοντικών αναγνωστών.

Το "Ένα φιλί πριν πεθάνεις" κέρδισε στην Αμερική το "Βραβείο Έντγκαρ Άλλαν Πόε" σαν το καλύτερο μυθιστόρημα αγωνίας. Το 1991 μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο. Πολύ γνωστά και δυο άλλα έργα του Άιρα Λέβιν (1929-2007), επίσης μεταφερμένα στον κινηματογράφο: "Τα παιδιά από τη Βραζιλία" (1978) και (αλήθεια, ποιος δεν το θυμάται;) "Το μωρό της Ρόζμαρι" που, σε σκηνοθεσία του Ρομάν Πολάνσκι (1968), αποτελεί εμβληματικό σταθμό στις ταινίες τρόμου.

Σημ. Ευχαριστίες οφείλω στον αδερφό μου,  που βρήκε και μου  έστειλε το βιβλίο από τη Λάρισα.

Τα Χριστούγεννα του Ηρακλή Πουαρό

Agatha Christie
Τα Χριστούγεννα του Ηρακλή Πουαρό
Μετ. Χρήστος Καψάλης

Ψυχογιός, 2019 

 Έξω κρύο. Ψιλόβροχο. Μέσα η θαλπωρή του σπιτιού (αν υπάρχει και τζάκι ακόμα καλύτερα). Χριστουγεννιάτικη μουσική. Το ιδανικό σκηνικό για το διάβασμα μιας περιπέτειας του Ηρακλή Πουαρό που διαδραματίζεται κι αυτή χριστουγεννιάτικα. Κι ας ήταν ογδόντα χρόνια πριν...

Είναι παραμονή Χριστουγέννων. Στο μεγάλο του σπίτι ο ηλικιωμένος και ιδιότροπος εκατομμυριούχος Σίμεον Λι, στο οποίο ζει με τον πρωτότοκο γιο του Άλφρεντ και τη σύζυγο του Άφρεντ Λίντια, καλεί και τα άλλα παιδιά του για να γιορτάσουν τα Χριστούγεννα. Τον Τζορτζ, βουλευτή, και τη σύζυγό του Μάγκταλεν, τον Ντέιβιντ, καλλιτέχνη, που είχε χρόνια να επικοινωνήσει με τον πατέρα του, και τη σύζυγό του Χίλντα και τον Χάρι, "το μαύρο πρόβατο" της οικογένειας. Τέλος, προσκεκλημένη είναι και η Πιλάρ, εγγονή του Σίμεον, που τώρα θα την γνωρίσει μια και η μητέρα της, που τώρα έχει πεθάνει, παντρεύτηκε έναν Ισπανό και είχε φύγει από την Αγγλία. Στα πρόσωπα αυτά θα προστεθεί και ένα απρόσκλητο, ο Στίβεν, γιος ενός άλλοτε συνεταίρου του Σίμεον, που καταφθάνει από τη Νότιο Αφρική. Βεβαίως υπάρχει και πολυάριθμο υπηρετικό προσωπικό. Κι ενώ ετοιμάζονται να γιορτάσουν τα Χριστούγεννα, μια τρομερή κραυγή τους κάνει όλους να τρέξουν στο δωμάτιο του Σίμεον, όπου τον βρίσκουν νεκρό μέσα σε λίμνη αίματος. Καλείται η αστυνομία και μαζί έρχεται και ο Πουαρό, που έτυχε να φιλοξενείται από τον τοπικό διοικητή. Οι ανακρίσεις αρχίζουν. Ο καθένας από όσους βρίσκονταν στο σπίτι είχε λόγο, είχε κίνητρο να σκοτώσει τον γέρο Σίμεον. Κάποιος είχε οικονομικές δυσχέρειες και μια κληρονομιά θα ήταν ευπρόσδεκτη. Άλλος φοβάται  την αλλαγή της διαθήκης τώρα που εμφανίστηκε και άλλη κληρονόμος. Άλλος δεν μπορεί να ξεχάσει πόσο υπέφερε η μητέρα του (σύζυγος του Σίμεον Λι) από την κακή συμεριφορά του  πατέρα του. Άλλο ερώτημα. Θα μπορούσε ο φόνος να είχε διαπραχθεί από γυναίκα; Και ο Πουαρό, βοηθώντας την αστυνομία, να υποστηρίζει πως πέρα από όλα αυτά η αλήθεια θα βρεθεί προπάντων εξετάζοντας τον χαρακτήρα του θύματος. Βεβαίως ο ένοχος θα βρεθεί στο τέλος, δεν ξέρω όμως πόσοι από τους αναγνώστες θα το είχαν υποπτευθεί.

Πιστεύω ότι η αξία των μυθιστορημάτων της Άγκαθα Κρίστι δεν βρίσκεται μόνο στην αστυνομική πλοκή. Με σκόρπιες  πινελιές διανθίζει τα έργα της με πολλά στοιχεία, σύντομες και εύστοχες παρατηρήσεις. Γράφει για παράδειγμα: "Τα Χριστούγεννα συναντάμε μια έντονη υποκρισία, μια υποκρισία με κίνητρο αγαθό, αλλά σε κάθε περίπτωση δεν παύει να συνιστά υποκρισία". Άλλοτε χαρακτηρίζει υποτιμητικά τους Άγγλους (κι ας είναι η ίδια Αγγλίδα) κι άλλοτε εκφράζει φεμινιστικές απόψεις: "Ο κόσμος είναι πολύ άδικος απέναντι στις γυναίκες" γράφει κάπου. 

Ένα έργο του 1938 που έχει γίνει ταινία, διασκευάστηκε για την τηλεόραση, το ραδιόφωνο, το θέατρο και διατηρεί  την ίδια φρεσκάδα ενός σύγχρονου έργου. Αθάνατη Άγκαθα Κρίστι!

Φονικό στη Μεγάλη Εκκλησία

Τεύκρος Μιχαηλίδης
Φονικό στη Μεγάλη Εκκλησία
Πόλις, 2019

Αστυνομικό μυθιστόρημα; Ιστορικό; Μαθηματικό; Όλα αυτά μαζί. Αυτά που κάνουν το καινούριο μυθιστόρημα του Τεύκρου Μιχαηλίδη ένα γοητευτικό ανάγνωσμα και τον αναγνώστη να μην το αφήνει από τα χέρια του  (κι ας ξενυχτήσει) πρά μόνο όταν φτάσει στην τελευταία σελίδα.

Για τους λάτρεις βέβαια των μαθηματικών ή/και των αστυνομικών μυθιστορημάτων ο Τεύκρος Μιχαηλίδης δεν χρειάζεται συστάσεις. Καθηγητής Μαθηματικών ο ίδιος, αφιερωμένος στον κλάδο αυτόν της γνώσης και της φιλοσοφίας, έχει γράψει πλήθος βιβλία, άρθρα, μεταφράσεις, συνδυάζοντας επιστήμη και λογοτεχνία.

Αρχίζοντας από τα "Μαθηματικά Επίκαιρα" που μου χάρισε η αείμνηστη θεία του Μαρίκα Ρώσου (ο Τεύκρος είναι κυπριακής καταγωγής) τον παρακολουθώ ανελλιπώς και ανυπομονώ για κάθε καινούριο του βιβλίο. Πιστεύω το "Φονικό στη Μεγάλη Εκκλησία" είναι από τα καλύτερα. Συνδυάζοντας ιστορικά και μυθοπλαστικά πρόσωπα, ιστορία και φαντασία, δημιουργεί ένα ολοζώντανο περιβάλλον. Διαβάζοντάς το δεν έχεις την αίσθηση ενός μακρινού παρελθόντος, αλλά ενός ολοζώντανου παρόντος του οποίου είσαι μέρος.

Αρχίζει στις 27 Δεκεμβρίου 537 μ.Χ. όταν η Κωνσταντινούπολη ετοιμάζεται να γιορτάσει τα Θυρανοίξια της Εκκλησίας της του Θεού Σοφίας, που χτίστηκε στη θέση εκείνης που λίγα χρόνια πριν είχε καταστραφεί στη Στάση του Νίκα. Το αυτοκρατορικό ζεύγος, ο Ιουστινιανός και η Θεοδώρα, παρόντες. Παρούσα όλη η αριστοκρατία της Πόλης, παρόντες οι συντελεστές της δημιουργίας αυτού του θαύματος, παρόντα και τα μυθιστορηματικά πρόσωπα, όπως η κεντρική ηρωίδα του μυθιστορήματος, η Θεανώ. Μια ωραία νέα, γόνος αριστοκρατικής οικογένειας, παθιασμένη με τα μαθηματικά και τη φιλοσοφία, με δίδυμη την εντελώς διαφορετική αδελφή της, Αναστασία. Κραυγαλέα όμως η απουσία του Ιωάννη, σημαντικού βοηθού του αρχιτέκτονα Ισίδωρου. Σε λίγο ο Ιωάννης θα βρεθεί νεκρός στο σπίτι της Θεανώς. Όμως δεν θα πάμε αμέσως στη λύση του μυστηρίου. Ο συγγραφέας μας πάει πρώτα αρκετά πίσω. Μας παρουσιάζει την αγάπη της Θεανώς για τα Μαθηματικά, τη σφοδρή επιθυμία της να φοιτήσει στην Ακαδημία του Πλάτωνος στην Αθήνα, τη μετάβασή της εκεί, τη φιλία της με μια άλλη αξιόλογη νέα, τη Σωσάννα, τη γνωριμία και τον δεσμό της με ένα νέο συμπατριώτη της, τον Ερμόδωρο. Βέβαια, τα Μαθηματικά πάντα παρόντα, με σχήματα και προβλήματα που και ο πιο άσχετος με τα Μαθηματικά μπορεί να κατανοήσει και να απολαύσει. Θα ακολουθήσουν πολλά επεισόδια, πολλές περιπέτειες, πολλά γεγονότα, θα φτάσουμε σχεδόν στο τέλος του μυθιστορήματος για να ξανασυνδεθούμε με την αρχή και να βρούμε τη λύση του μυστηρίου του φόνου του Ιωάννη που συναντήσαμε στις πρώτες σελίδες.

Ένας ολόκληρος κόσμος ζωντανεύει στο βιβλίο του Τεύκρου Μιχαηλίδη. Τόσο διαφορετικός αλλά και τόσο όμοιος ο κόσμος του 6ου μ.Χ. αιώνα με τον κόσμο του 21ου! Οι φιλομαθείς και οι αρριβίστες, οι αφοσιωμένοι στην επιστήμη κι αυτοί που πλουτίζουν με τις απάτες, ο έρωτας και η συκοφαντία, ο αιώνιος άνθρωπος με τις αρετές και τις κακίες του. 

Ένα βιβλίο που προσφέρει όχι μόνο απόλαυση αλλά και γνώση. Ένα βιβλίο που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί στην τάξη από τους διδάσκοντες Ιστορία. Να διαβάσουν, για παράδειγμα, μια ωραία περιγραφή του τρούλου της Αγίας Σοφίας, ή της Στάσης του Νίκα ή να γνωρίσουν μια πλευρά της προσωπικότητας της Θεοδώρας που (πέρα από όσα συκοφαντικά της αποδίδονται) δεν είναι και τόσο γνωστή. Όπως το ότι φρόντισε για τη βελτίωση της θέσης της γυναίκας, ότι οι νόμοι του Ιουστινιανού υπέρ των γυναικών έφεραν τη δική της σφραγίδα.

Οι σημειώσεις και η βιβλιογραφία στο τέλος του βιβλίου όχι μόνο τεκμηριώνουν τα γεγονότα, αλλά πλουτίζουν τις γνώσεις μας και καθίστανται κίνητρα για περαιτέρω μελέτη. Εν ολίγοις: ένα εξαιρετικό βιβλίο.

Έγκλημα στη Βαρκελώνη

Antonio Hill
Έγκλημα στη Βαρκελώνη
Πατάκης, 2013
Μετ. Μαρία Παλαιολόγου
(ebook)

Πάντα μου άρεσαν τα αστυνομικά μυθιστορήματα (αχ! πόσο όμορφες ώρες πέρασα παρέα με τον Ηρακλή Πουαρό και τη μις Μαρπλ!). Ταυτόχρονα όμως πάντα τα θεωρούσα αναγνωστική πολυτέλεια. Είναι, πιστεύω, η πολυτέλεια του περιττού. Σου χαρίζουν λίγες ώρες φυγής, λίγο χρόνο ξεκούρασης, απομάκρυνσης από  προβλήματα, έγνοιες, σκοτούρες, ευθύνες, χωρίς να σου αφήνουν κάτι πιο ουσιαστικό. Μοιάζουν με τις φυσαλίδες της σαμπάνιας, ωραίες, δροσιστικές, που όμως διαλύονται και σβήνουν σε δευτερόλεπτα. Γι' αυτό φύλαγα αυτή την πολυτέλεια της ανάγνωσης ενός αστυνομικού μυθιστορήματος στις διακοπές των Χριστουγέννων, σαν ένα δώρο στον εαυτό μου. Τώρα, με τη χρονική άνεση της συνταξιούχου, μπορώ να έχω όποτε θέλω αυτή την απόλαυση. Η συνήθεια όμως έμεινε. Χριστούγεννα και αστυνομικό μυθιστόρημα.

Το φετινό δώρο στον εαυτό μου υπήρξε ένα μυθιστόρημα ενός άγνωστου και πρωτοεμφανιζόμενου Ισπανού συγγραφέα: "Έγκλημα στη Βαρκελώνη". Πολύ ενδιαφέρον, αν και έχω τις επιφυλάξεις μου. Σημασία έχει ότι ο Antonio Hill κατάφερε να με κρατήσει καθηλωμένη στην ανάγνωση ως την τελευταία σελίδα.

Κεντρικός ήρωάς του ο Έκτορ Σαλγάδο, Αργεντινός στην καταγωγή, που εδώ και χρόνια ζει στη Βαρκελώνη. Μαζί του εξίσου σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν και δυο γυναίκες αστυνομικοί. Η πλοκή αρχίζει με ένα νεκρό αγόρι, τον Μαρκ, γόνο "καλής" οικογένειας, που όπως όλα δείχνουν σκοτώθηκε πέφτοντας από το παράθυρο της σοφίτας του σπιτιού του. Αυτό όμως είναι μόνο η αρχή για να ακολουθήσει πληθώρα άλλων θεμάτων και προβλημάτων με τα οποία καλούνται να ασχοληθούν ο Έκτορ και οι αστυνομικίνες.

Οι επιφυλάξεις στις οποίες αναφέρθηκα είναι ακριβώς αυτή η ανάμιξη της πληθώρας των θεμάτων. Μια φίλη του Μαρκ θα βρεθεί νεκρή στη μπανιέρα του σπιτιού της με κομμένες τις φλέβες. Ένας τρίτος νεαρός, ο Αλέιξ, φίλος και των δύο, ένας ταλαντούχος, ωραίος έφηβος, θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στο βιβλίο. Και η υπόθεση θα πάει αρκετά χρόνια πίσω, όταν ένα τρίτο θύμα, ένα μικρό κορίτσι είχε βρεθεί νεκρό σε μια πισίνα.

Πέρα όμως από την αστυνομική πλοκή που εκτός από τους φόνους περιλαμβάνει και την εμπλοκή ενός γιατρού σε traffiking, διακίνηση ναρκωτικών, σεξουαλική κακοποίηση, ενδοοικογενειακή βία κ.λπ. ο συγγραφέας παρεμβάλλει στο μυθιστόρημά του και κοινωνικά θέματα: διαζύγια, υιοθεσία, σχέσεις γονιών-παιδιών, ελευθερία σχέσων κ.ά. Η Βαρκελώνη επίσης με τις γειτονιές της, τις ράμπλας, την αφόρητη ζέστη του καλοκαιριού, γίνεται το ρεαλιστικό σκηνικό του έργου. Και βεβαίως περιττό να πω ότι η σύγχρονη τεχνολογία παίζει σημαντικό ρόλο στο βιβλίο. Υπολογιστές, blog, usb, μηνύματα και τηλεφωνήματα στα κινητά κ.λπ. είναι χρήσιμα εργαλεία για την εξιχνίαση των εγκλημάτων.

Είναι το πρώτο μυθιστόρημα του συγγραφέα γι' αυτό, νομίζω, παρασύρθηκε και ανέμιξε τόσα θέματα. Όμως κάποια υπόθεση που μένει ανοικτή στο τέλος μας δημιουργεί την υπόνοια πως αυτό το έργο δεν θα είναι...πρώτο και τελευταίο. Ίσως τότε να μπορέσει να τιθασσεύσει την έμπνευσή του και να περιορίσει τα θέματα που θίγει. Οπωσδήποτε είναι ένα ενδιαφέρον, σύγχρονο μυθιστόρμα.

Το μυστικό της μπλε πολυκατοικίας

Έλενα Ακρίτα
Το μυστικό της μπλε πολυκατοικίας
Διόπτρα, 2017
(ebook)

Αν κάποιος θέλει να περάσει ένα ευχάριστο, ξεκούραστο, δροσερό και ενδιαφέρον αναγνωστικό Σαββατοκύριακο, ας προσπαθήσει να ανακαλύψει "Το μυστικό της μπλε πολυκατοικίας", διαβάζοντας το τελευταίο μυθιστόρημα της Έλενας Ακρίτα. Αστυνομικό και όχι μόνο. 

"Τα σερβίτσια είναι Rosenthal. Τα μαχαιροπίρουνα Christofle. Τα ποτήρια από κρύσταλλο Βοημίας. Ένα απαλό αεράκι ανασηκώνει ελαφρά τις άκρες απ' τα ιβουάρ τραπεζομάντιλα". Η εισαγωγική πρόταση του μυθιστορήματος μας βάζει κατευθείαν στον κόσμο της υψηλής αριστοκρατίας. Στην πανέμορφη, παλιά, κτίσμα του 1906, επιβλητική έπαυλη στην Κηφισιά, το ζεύγος Σκιαδά γιόρταζε τα 42 χρόνια του γάμου του. Εκείνη είναι η Ρεγγίνα Σκιαδά, το γένος Θεοτόκη, γόνος παλιάς αριστοκρατικής οικογένειας Κερκυραίων. Με τίτλους αλλά χωρίς λεφτά. Εκείνος είναι ο πολιτικός Αντώνης Σκιαδάς, που έβαλε στόχο την προεδρία της Δημοκρατίας. Χωρίς τίτλους, αλλά με λεφτά από τη σαπωνοποιία του πατέρα του. Και μέσα σ' αυτή τη λαμπερή, χλιδάτη, εορταστική ατμόσφαιρα, μια σφαίρα αφήνει νεκρή την κόρη του ζεύγους.

Η δημοσιογράφος Ελσινόρη, γνωστή και από το πρώτο αστυνομικό μυθιστόρημα της Ακρίτα (Φόνος 5 αστέρων), παρούσα στη βραδιά της γιορτής, θα βρεθεί μπλεγμένη στην υπόθεση, μια και της είχε ανατεθεί από την εφημερίδα της να γράψει για τον πολιτικό Σκιαδά. Η Ελσινόρη ζει τώρα στην περίφημη (γιατί εδώ έζησαν πασίγνωστα ονόματα της ελληνικής τέχνης και διανόησης) Μπλε Πολυκατοικία στα Εξάρχεια, μαζί με τον σύντροφό της, τον  Αντρέα.

Πολλά είναι τα πρόσωπα που θα αναμιχθούν στην υπόθεση. Εκτός από την οικογένεια Σκιαδά, είναι η Γιόλο, ένα μυστηριώδες μαυροντυμένο κορίτσι, είναι η Κλειώ, επικοινωνιολόγος του Σκιαδά, ο Ντίλαν συγκάτοικος στην Μπλε Πολυκατοικία, η Άννα, μια γυναίκα επίσης στην ίδια πολυκατοικία που υποφέρει από τη βίαιη συμπεριφορά του άντρα της, αλλά ακόμα και πρόσωπα του παρελθόντος, μια και η διρεύνηση του φόνου πάει πολύ πίσω, φτάνοντας ως τα γεγονότα του Πολυτεχνείου.

Μ' αρέσει αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε "Αθηναϊκό αστυνομικό μυθιστόρημαο", όπως αυτά του Πέτρου Μάρκαρη. Τα γεγονότα έτσι όπως διαδραματίζονται στο οικείο σε όλους μας αθηναϊκό τοπίο, γίνονται πιο αληθοφανή. Τα Εξάρχεια, η Θεμιστοκλέους, η Ακαδημίας, η Ομήρου, το βιβλιοπωλείο "Πολιτεία", η Κηφισιά, το Κολωνάκι, η Εθνική Πινακοθήκη κ.ά. είναι χώροι στους οποίους κινούνται τα πρόσωπα του έργου.

Η αναφορά σε βιβλία, μουσικές, έργα Τέχνης, κινηματογραφικά έργα (αχ, αυτή η "Καζαμπλάνκα"), ανεβάζουν τη λογοτεχνική αξία του έργου. Και ασφαλώς απολαμβάνουμε και το γνωστό σατιρικό στυλ της Ακρίτα, που  δεν την εγκαταλείπει ούτε και στα αστυνομικά της μυθιστορήματα.

Σύγχρονο μυθιστόρημα, φυσικό είναι να βρίθει στοιχείων της σύγχρονης τεχνολογίας: Λάπτοπ, κάρτα μνήμης, SIM, facebook, tuitter, tuit, google, smartphone, μέιλ κ.λπ. αφθονούν στο μυθιστόρημα. Πολύ φυσικοί και οικείοι όροι στους χρήστες του διαδικτύου, ίσως μικρά εμπόδια για την πλήρη αναγνωστική απόλαυση από τους τεχνολογικά αναλφάβητους. (Στην Ελλάδα μόνο 60% περίπου είναι χρήστες διαδικτύου και στην Κύπρο 65%. Όχι και σπουδαίες επιδόσεις).

Μαθαίνουμε τον δολοφόνο κάπου τριάντα σελίδες πριν το τέλος. Αλλά στις τελευταίες γραμμές μια αιφνίδια ανατροπή μας δημιουργεί την εύλογη υποψία ότι η "Μπλε πολυκατοικία" θα έχει συνέχεια.

Ο καθηγητής

Κατερίνα Ντάϊμοντ
Ο καθηγητής
Ψυχογιός, 2016
Μετ. Βάσια Τζανακάμη
(ebook)

Από πολλούς μελετητές έχει επισημανθεί ότι το σύγχρονο αστυνομικό μυθιστόρημα έχει εμπλουτιστεί με πολλά άλλα στοιχεία πέρα από την καθαρά αστυνομική υπόθεση, έγκλημα-έρευνα-εύρεση ενόχου-τιμωρία. Ότι η προσθήκη σ' αυτό κοινωνικών, πολιτικών, ψυχολογικών ή άλλων στοιχείων, του έχει προσδώσει μια καινούρια διάσταση κι ένα ανανεωμένο ενδιαφέρον.

Κι όμως, διαβάζοντας το βιβλίο "Ο καθηγητής", βρίσκω ότι το καθαρά αστυνομικό μυθστόρημα εξακολουθεί να υπάρχει. Βέβαια, στην περίπτωση αυτή θα έλεγα ότι προσιδιάζει μάλλον ο χαρακτηρισμός θρίλερ. Το είδος δηλαδή εκείνο στο οποίο κυριαρχεί η περιπέτεια, ο φόβος, η αγωνία. Δύσκολα θα διάβαζα ένα τέτοιο βιβλίο, δεν είναι στις προτιμήσεις μου, με παρέσυρε όμως αφενός ο τίτλος και αφετέρου η ευκολία απόκτησής του (ebook).

Πραγματικά, διαβάζοντάς το αναρωτήθηκα πώς μπόρεσε μια νέα κοπέλα, όπως είναι η συγγραφέας του, να γράψει ένα τόσο σκληρό βιβλίο. Όχι μόνο αλλεπάλληλοι φόνοι, αλλά ειδεχθείς φόνοι, με βασανιστήρια, με βγαλμένα εντόσθια, με  κομματιασμένα μέλη, με αργό θάνατο, με το αίμα να πλημμυρίζει τις σελίδες του βιβλίου, τόσο που στο τέλος σχεδόν να νιώθεις "τη μεταλλική γεύση του αίματος", όπως συχνά αναφέρεται στις περιγραφές της. Και εκτός από τους βασανιστικούς φόνους, σεξουαλική κακοποίηση, βιασμός, εμετοί, ό,τι αηδιαστικό μπορεί να φανταστεί κανείς αφθονούν.

Άνθρωποι εξέχοντες στην κοινωνία, με πρώτο τον διευθυντή ενός ιδιωτικού σχολείου για αγόρια, ένας ιατροδικαστής, ένας τηλεπαρουσιαστής, ένας επιχειρηματίας και άλλοι, που φαινομενικά δεν σχετίζονται μεταξύ τους, βρίσκονται δολοφονημένοι με τον πιο άγριο τρόπο. Τη διαλεύκανση των φόνων αναλαμβάνουν οι αστυνομικοί επιθεωρητές  Ίμοτζεν Γκρέι και Έιντριαν Μάιλς, που κι αυτοί έχουν τους δικούς τους "σκελετούς στη ντουλάπα". Στην υπόθεση εμπλέκεται κι ένα μουσείο ταριχευμένων ζώων, που κι αυτό ακόμα παραπέμπει στον θάνατο.

Στο τέλος φυσικά οι μπλεγμένες υποθέσεις ξεδιαλύνονται. Με εντυπωσίασε  όχι μόνο η λεπτομερής περιγραφή των φρικιαστικών εγκλημάτων, αλλά και οι γνώσεις της συγγραφέως γύρω από την ανατομία και τη λειτουργία του σώματος, η εμπειρία της από όπλα, από την ταρίχευση αλλά και ο τρόπος γραφής. Η σύνδεση των κεφαλαίων με το πήγαινε-έλα στον χρόνο και στον χώρο κάνει τον αναγνώστη, ακόμα κι αν δυσφορεί με όσα διαβάζει, να συνεχίσει να γυρίζει τις σελίδες, γεμάτος περιέργεια για την κατάληξη.

Πιστεύω το βιβλίο είναι ιδανικό για κινηματογραφικό έργο θρίλερ και φυσικά για διάβασμα από τους λάτρεις του είδους.

Offshore

Πέτρος Μάρκαρης
Offshore
Γαβριηλίδης, 2016

 Τηλεοπτικά σίριαλ βεβαίως δεν βλέπω, αναγνωστικά σίριαλ όμως, όπως τα βιβλία του Μάρκαρη, συχνά παρακολουθώ. Τα αποκαλώ σίριαλ γιατί, όπως και στην τηλεόραση, τα κύρια πρόσωπα είναι τα ίδια και κάθε φορά παρακολουθούμε μια καινούρια υπόθεση. Από βιβλίο σε βιβλίο: Νυχτερινό Δελίο,  Άμυνα ζώνης, Ο Τσε αυτοκτόνησε, Βασικός μάρτυρας, Παλιά, πολύ παλιά, Ληξιπρόθεσμα δάνεια, Περαίωση, Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία, Τίτλοι τέλους, τα μυθιστορήματα του Μάρκαρη εξελίσσονται με τους ίδιους ήρωες, μερικοί από τους οποίους προστέθηκαν καθ' οδόν, μέσα στο ίδιο Αθηναϊκό τοπικό και κοινωνικό περιβάλλον (με εξαίρεση το Παλιά, πολύ παλιά). Οι χαρακτήρες μας έχουν γίνει πια οικείοι, γνωστοί, φίλοι μας. Ο ικανότατος, αλλά παραγνωρισμένος από την υπηρεσία του αστυνόμος Χαρίτος του τμήματος Ανθρωποκτονιών, η γυναίκα του Αδριανή, τυπικός χαρακτήρας Ελληνίδας μεσοαστής νοικοκυράς, η κόρη του Κατερίνα που την παρακολουθήσαμε από φοιτήτρια Νομικής ως τον γάμο της και τώρα στη μαχόμενη δικηγορία, ο άντρας της, ο γιατρός Φάνης, ο παλιός κομμουνιστής Ζήσης που είχε βασανιστεί στην περίοδο της Χούντας, αλλά τώρα διαθέτει μια ώριμη, κριτική ματιά για τους πάντες, η φίλη και συνεργάτις της Κατερίνας Μάνια και ο σύντροφός της, ο Γερμανός Ούλι, οι συνεργάτες του Χαρίτου στην αστυνομία, είναι όλοι πια γνώριμοι και τους περιμένουμε σε κάθε καινούρια περιπέτεια.

Ο Μάρκαρης τοποθετεί το τωρινό του βιβλίο στη φανταστική εποχή που μια καινούρια γενιά σαραντάρηδων έχει πάρει στα χέρια της τη διακυβέρνηση της χώρας, τα μνημόνια έχουν περάσει, το χρήμα ρέει και πάλι στην Ελλάδα, ξένες εταιρείες επανέρχονται, γίνονται επενδύσεις, προχωρούν οι ιδιωτικοποιήσεις, αναμορφώνεται το ασφαλιστικό σύστημα, οι Έλληνες ξαναγυρίζουν στις παλιές, καλές τους συνήθειες. Ο πρακτικός όμως νους της Αδριανής και μερικών άλλων στέκεται δύσπιστος σ' αυτή την αλλαγή. "Καλά, πού βρέθηκε αυτό το χρήμα;" αναρωτιούνται.

Η δολοφονία ενός στελέχους του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού, υπεύθυνου για την ενοικίαση του χώρου των μαρίνων, ενός εφοπλιστή κι ενός παλαίμαχου αλλά ικανότατου δημοσιογράφου (αλήθεια, γιατί σκότωσε ο Μάρκαρης τον Σωτηρόπουλο; Μου ήταν πολύ συμπαθής!) θέτουν σε κίνηση την έρευνα του Χαρίτου. Όμως, κατά περίεργο τρόπο, οι δολοφόνοι γρήγορα εντοπίζονται, είναι σαν να παραδίνονται μόνοι τους και εύκολα ομολογούν τη διάπραξη των φόνων. Μήπως λοιπόν πίσω από τις δολοφονίες κρύβεται κάτι άλλο; Ο Χαρίτος θα το ανακαλύψει τελικά, αλλά τίποτα δεν μπορεί να κάνει γι' αυτό. Η πηγή του μαύρου χρήματος που ξεπλένεται με τις επενδύσεις θα παραμείνει για πάντα σκοτεινή.

Δεν έχω ιδέα από οικονομκά, αλλά απόλαυσα το μυθιστόρημα, όπως και όλα τα προηγούμενα. Θα περιμένω το...επόμενο επεισόδιο.

Ο Μαιγκρέ φοβάται

Georges Simenon
Ο Μαγκρέ φοβάται
Άγρα, 2015 (1958)
Μετ. Αργυρώ Μακάρωφ

Ένα βιβλίο δεν είναι ελκυστικό και αξιο-ανάγνωστο μόνο εξαιτίας του περιεχομένου του. Συχνά σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και η εμφάνισή του. Οι εκδόσεις ΑΓΡΑ δακρίνονται σ' αυτό τον τομέα. Μικρού σχήματος βιβλία, χαρτί ματ, προσεγμένη, χωρίς λάθη εκτύπωση και προπάντων η χρήση του πολυτονικού (ναι, του ωραίου αυτού χαρακτηριστικού της γραφής μας που απεμπολήσαμε) συνθέτουν την ομορφιά του βιβλίου, που ελκύει και ως αντικείμενο.

Ένα τέτοιο βιβλίο, ωραίο και σε εμφάνιση και περιεχόμενο, είναι και το "Ο Μαιγκρέ φοβάται". Πασίγνωστος, βέβαια, ο επιθεωρητής Μαιγκρέ,  κεντρικός ήρωας των αστυνομικών μυθιστορημάτων του Σιμενόν. Που δεν είναι μόνο αστυνομικά. Πολλά άλλα θέματα περιβάλλουν το έγκλημα, τόσο που η αναζήτηση του ενόχου συχνά παύει να είναι το κύριο μέλημα του αναγνώστη. Κάποτε, όπως συμβαίνει και στο παρόν μυθιστόρημα, δεν είμαστε καν σίγουροι ποιος τελικά ήταν ο ένοχος, χωρίς αυτό να μας ενοχλεί.

Ο Μαιγκρέ, γυρίζοντας στο Παρίσι από ένα στυνομικό συνέδριο στο Μπορντώ, αποφασίζει να σταματήσει σε μια μικρή επαρχιακή πόλη, το Φοντεναί, για να συναντήσει τον παλιό του φίλο, τον ανακριτή Ζυλιέν Σαμπό. Εντελώς  απροσδόκητα όμως, παρόλο ότι πρόκειται για ιδιωτική επίσκεψη, θα βρεθεί στην ανάγκη να βοηθήσει τον φίλο του στην εξιχνίαση τριών φόνων. Τα θύματα, ένα μέλος μιας ξεπεσμένης αριστοκρατικής οικογένειας, μια γριά γυναίκα που ζούσε μόνη της κι ένας γερο-μεθύστακας, δεν είχαν καμιά σχέση μεταξύ τους. Ο τρόπος όμως δολοφονίας πανομοιότυπος: "ένα αιχμηρό αντικείμενο, ίσως ένα κομμάτι σωλήνα ή ένα εργαλείο τύπου γαλλικού κλειδιού". Ο κόσμος της μικρής πόλης τρομοκρατείται, βάζουν φρουρές για τη νύχτα, αλλά οι προκαταλήψεις της μικρής κοινωνίας ήδη οδηγούν τις υποψίες όλων στην παλιά, αριστοκρατική οικογένεια της πόλης.

Πιο πολύ κι από τις έρευνες κι από την προσπάθεια εντοπισμού του δολοφόνου, μας παρασύρουν οι χαρακτήρες και η ατμόσφαιρα της μικρής πόλης. Οι δυο φίλοι, ο Μαιγκρέ και ο Σαμπό που θυμούνται τα χρόνια της φιλίας τους, το παλιό σπίτι του Σαμπό όπου φαίνεται να μην έχει αλλάξει τίποτε μέσα στον χρόνο και προπάντων η βροχή που πέφτει αδιάκοπα σ' όλο το βιβλίο (Τι ανακούφιση και δροσιά να το διαβάζεις μέσα στον καύσωνα των 41ο !). Βρέχει όταν ο Μαιγκρέ κατεβαίνει από την παλιά αμαξοστοιχία, με το παλτό του να στάζει νερά επισκέπτεται τον φίλο του, πεζοδρόμια και δρόμοι γεμάτοι λάσπες και νερά, η βροχή ακούγεται να χτυπά το τζάμι ακόμα κι όταν βρίσκονται σε εσωτερικούς χώρους. Μια βρόχή που επιτείνει την καταθλιπτική ατμόσφαιρα που δημιουργεί το έγκλημα.

Αν κάποια αστυνομικά μυθιστορήματα μπορούν να θεωρηθούν όχι ως παραλογοτεχνία αλλά ως καθαρή λογοτεχνία, σ' αυτό συμβάλλουν ασφαλώς και τα μυθιστορήματα του Σιμενόν.

Φιλοσοφικά εγκλήματα

 Philip Kerr
Φιλοσοφικά εγκλήματα 
Κέδρος, 2015 (α΄έκδ. πρωτοτύπου 1992)
Μετ. Ιλάειρα Διονυσοπούλου

Μετεωριζόμενη  ανάμεσα στην επιφύλαξη μιας έκδοσης του 1992, που τώρα μεταφράστηκε στα ελληνικά και της απόλαυσης που τα μεταγενέστερα βιβλία του Philip Kerr μου χάρισαν, πήρα τα "Φιλοσοφικά εγκλήματα". Και η διαπίστωσή μου, αφού τελείωσα τις 404 σελίδες μέσα σε δυο μέρες, ήταν πως ο Philip Kerr είναι ένας τεχνίτης της γραφής. Μιας γραφής που σε αιχμαλωτίζει, που σε ελκύει ακαταμάχητα, ακόμα κι όταν το θέμα του δεν είναι οι περιπέτειες του ατρόμητου, ιδιόρρυθμου ντετέκτιβ Μπέρνι Γκούντερ, πρωταγωνιστή των προηγούμενων ιστοριών του Kerr, που διαδραματίζονταν κυρίως στη ναζιστική Γερμανία. Ελκυστικός συγγραφέας, ακόμα κι όταν στην υπόθεση αναμιγνύεται και η φιλοσοφία, που δεν είναι και ό,τι ευκολότερα κατανοητό.

Το έργο, γραμμένο το 1992, τοποθετεί το θέμα του στο 2013 ως ένα είδος επιστημονικής φαντασίας. Τα όσα βέβαια γράφει για τους υπολογιστές, δεν μας εκπλήττουν πια. Υπάρχουν όμως και άλλα  στοιχεία που εξακολουθούν να ανήκουν στη σφαίρα του φανταστικού. (Ποιος ξέρει αν κάποια μέρα δεν υλοποιηθούν;)

Σ' ένα τέτοιο στοιχείο στηρίζεται όλο το μυθιστόρημα. Στο Λονδίνο, όπου έχουν αυξηθεί οι κατά συρροήν δολοφονίες, ένας νευρολόγος γιατρός έχει επινοήσει μια μέθοδο εξέτασης του εγκεφάλου, με την οποία ανιχνεύεται η προδιάθεση κάποιου άνδρα για δολοφονική δράση. Είναι η λεγόμενη μέθοδος Λομπρόζο. Όσοι βρεθούν ότι έχουν αυτή την τάση χαρακτηρίζονται ως "αρνητικοί" και υποβάλλονται σε ψυχοθεραπεία. Για να διαφυλαχτεί η ανωνυμία τους, το σύστημα τους δίνει ψευδώνυμα, ονόματα φιλοσόφων, λογοτεχνών, επιστημόνων κ.λπ. Για παράδειγμα Δαρβίνος, Βύρωνας, Σωκράτης, Καντ, Σπινόζα κ.λπ. Ένας από αυτούς με το ψευδώνυμο Βίνγκενσταϊν, αν και έχει χαρακτηριστεί και ο ίδιος ως αρνητικός, αναλαμβάνει να εμποδίσει μελλοντικά εγκλήματα, δολοφονώντας τους υπόλοιπους "αρνητικούς". Τους εντοπίζει αφού, διαθέτοντας εξαιρετική γνώση των υπολογιστών, χακάρει τους κωδικούς της αστυνομίας.

Στοιχείο του φανταστικού αποτελεί και η ποινή που έχει αντικαταστήσει τη θανατική. Δηλαδή οι ένοχοι καταδικάζονται όχι σε θάνατο, αλλά στο λεγόμενο "ποινικό κώμα". Με μια ένεση βυθίζονται σε κώμα για χρόνια ή και για πάντα. Αυτή η μέθοδος, εκτός του ότι στοιχίζει (!) πολύ λιγότερο από την καταδίκη σε ισόβια, παρέχει τη δυνατότητα επαναφοράς στη ζωή, αν κάποτε αποδειχτεί η αθωότητα αυτών που καταδικάστηκαν.

Τον εντοπισμό του Βίνγκενσταϊν αναλαμβάνει ως επικεφαλής των ερευνών η ωραία και ικανότατη ντετέκτιβ, Ιζαντόρα Τζέικ Τζέικοβιτς, η οποία όμως έχει να αντιμετωπίσει και τα δικά της ψυχολογικά προβλήματα, λόγω παιδικών ψυχικών τραυμάτων. Το μυθιστόρημα εξελίσσεται ως ένα κυνήγι, από το οποίο δεν λείπει η επικοινωνία μεταξύ κυνηγού και θηράματος. Η τριτοπρόσωπη γραφή χρησιμοποιείται στα κεφάλαια όπου περιγράφεται η πορεία της Τζέικ για την ανεύρεση του δολοφόνου, ενώ σε κεφάλαια με πρωτοπρόσωπη γραφή εκτίθενται σαν σε ημερολόγιο οι σκέψεις και η δράση του άγνωστου Βίνγκενσταϊν. Το τέλος προσλαμβάνει μια ασυνήθιστη συναισθηματική χροιά.

Εντυπωσιάζει πραγματικά ο Φίλιπ Κερ με τις γνώσεις του γύρω από φιλοσοφικά, λογοτεχνικά και άλλα θέματα, που ενσπείρει στο έργο σε τέτοιο βαθμό σαν να θέλει να μας εντυπωσιάσει με την υπερβολική παράθεση φιλοσοφικών αποφθεγμάτων, θεωριών, ασφαλώς και του Βίγκενσταϊν, ρήσεων  από λογοτεχνικά έργα, σε σημείο που η μεταφράστρια συχνά καταφεύγει σε υποσημειώσεις για να διευκολύνει τον αναγνώστη.

Απολαυστικό βιβλίο για όσους αναζητούν κάτι περισσότερο από ακόμα μια συνήθη αστυνομική ιστορία.

Φόνος 5 αστέρων

Έλενα Ακρίτα
Φόνος 5 αστέρων
Διόπτρα, 2015
(ebook)

Απολαυστικό! Αυτή η λέξη τα λέει όλα. Όσοι αγαπούν το ιδιαίτερο στιλ της Έλενας Ακρίτα, είναι σίγουρο πως θα απολαύσουν ένα ωραίο αστυνομικό μυθιστόρημα, ακόμα κι αν το είδος δεν ανήκει στις αναγνωστικές τους προτιμήσεις. Για να πω την αλήθεια, μου άρεσε περισσότερο το πρώτο μισό (περίπου), όπου κυριαρχεί η βιτριολική δηκτικότητα της Ακρίτα, όπου όχι μόνο η πλουτοκρατία και ειδικά μια νεόπλουτη Αθηναϊκή κάστα αποδομείται με τα εύστοχα σχόλια που συνεχώς παρεμβάλλονται στην αφήγηση, αλλά και παιδικά παραμύθια, χαζά σίριαλ κ.λπ. Βρήκα λιγότερο ενδιαφέρον το μέρος του μυθιστορήματος που γίνεται κυρίως αστυνομικό με το κυνήγι του/των δολοφόνων και την προσπάθεια αποκάλυψής τους, που βεβαίως θα επέλθει στις τελευταίες σελίδες, γιατί δεν το διακρίνει ιδιαίτερη πρωτοτυπία.

Ο πρώτος φόνος (που εκ πρώτης όψεως δεν είναι σίγουρο αν είναι φόνος) εντάσσεται σε μια σκηνή βγαλμένη, θα 'λεγε κανείς, από μυθιστόρημα της Άγκαθα Κρίστι. Σε μια υπερπολυτελή έπαυλη στη Φιλοθέη (στην οδό Λουκή Ακρίτα!) παρατίθεται ένα δείπνο που εθιμοτυπικά επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο στις 17 Δεκεμβρίου, ημερομηνία που συνδέεται με το παρελθόν της οικογένειας Ασλάνογλου. Σχεδόν πάντα οι ίδιοι καλεσμένοι. Επικεφαλής ο οικοδεσπότης, ο Γιάννος Ασλάνογλου,  πανίσχυρος επιχειρηματίας, ιδιοκτήτης αλυσίδας ξενοδοχείων. Παρακάθηνται επίσης η (δεύτερη) σύζυγός του Ευαγγελία-Λίτσα- Λίλιαν, ο 17χρονος γιος τους Δημήτρης, η αδελφή του οικοδεσπότη Διονυσία με τον σύζυγό της, ο δικηγόρος και μυστικοσύμβουλος του Ασλάνογλου, ο Παπάζογλου, η Ελσινόρη, αχώριστη, αγαπημένη φίλη της Σόνιας, κόρης του Ασλάνογλου από τον πρώτο του γάμο και οι γονείς της Ελσινόρης, παλιοί, σταθεροί φίλοι του Ασλάνογλου. Η Σόνια λείπει για δουλειά στο Λονδίνο, ενώ η πρώτη σύζυγος, η Αμερικάνα Τζέσικα και ο επίσης από τον πρώτο γάμο γιος του Ασλάνογλου Νικ ζουν μόνιμα στην Αμερική. Το ίδιο βράδυ, μετά το δείπνο, ο Ασλάνογλου θα βρεθεί νεκρός στο δωμάτιό του με αιτία θανάτου εκ πρώτης όψεως την καρδιακή προσβολή, που βεβαίως δεν είναι έτσι.

Φυσικά, σε κάθε αστυνομικό μυθιστόρημα που σέβεται τον εαυτό του ποτέ δεν υπάρχει μόνο ένας φόνος. Σύντομα θα ακολουθήσει και δεύτερος κι ένας τρίτος θ' αποδειχτεί ότι είχε συμβεί στο παρελθόν, σε μια περίπτωση που τότε, δέκα χρόνια πριν, είχε θεωρηθεί ατύχημα.

Αστυνομική υπόθεση σε συνδυασμό με χιούμορ και κοινωνιολογικές προσεγγίσεις, όπως η αναφορά στις ρίζες των λεγόμενων "καλών" οικογενειών ή η ζωντανή περιγραφή υποβαθμισμένων περιοχών όπως το Μεταξουργείο, δημιουργούν ένα καταπληκτικό μείγμα ανάλαφρου, διασκεδαστικού αναγνώσματος που μαζί με την περιέργεια για την ταυτότητα του δολοφόνου σε κάνουν να μην αφήσεις το βιβλίο από τα χέρια σου ως την τελευταία σελίδα. Λυπάμαι μόνο που το τέλειωσα τόσο γρήγορα!

 

Το κορίτσι της πτήσης 5403

Michel Bussi
Το κορίτσι της πτήσης 5403
Κέδρος, 2015
Μετ. Αριάδνη Μοσχονά

Το πρώτο κεφάλαιο δεν προδιαθέτει τον αναγνώστη για την αστυνομική πλοκή, στην οποία σε λίγο θα εξελιχθεί το μυθιστόρημα αυτό των 531 σελίδων. Και πράγματι, δεν είναι μόνο αστυνομικό. Στο εισαγωγικό κεφάλαιο παρακολουθούμε τα τελευταία λεπτά μιας πτήσης, στις 23 Δεκεμβρίου 1980, από την Ισταμπούλ στο Παρίσι. Κάπου κοντά στα γαλλοελβετικά σύνορα, το airbus με 169 επιβάτες χάνει ύψος και συντρίβεται στο βουνό Μον Τερίμπλ. Οι 168 από τους 169 επιβάτες σκοτώνονται, όμως, σαν από θαύμα, ένα βρέφος, ένα κοριτσάκι τριών μηνών, επιζεί. Θα ήταν πολύ απλό και εύκολο  να αποδοθεί στους συγγενείς, αφού και οι δυο γονείς που ταξίδευαν μαζί του έχουν σκοτωθεί, αν ήταν το μοναδικό βρέφος που ταξίδευε. Όμως ο έλεγχος των επιβατών αποκαλύπτει ότι  με την ίδια πτήση ταξίδευαν με τους γονείς τους δυο βρέφη. Κοριτσάκια και τα δύο, στην ίδια ηλικία. Ποιο λοιπόν είναι το βρέφος που σκοτώθηκε και σε ποια οικογένεια ανήκει αυτό που επέζησε;

Δυο οικογένειες παππούδων το διεκδικούν: Η πλούσια οικογένεια των Καρβίλ και η λαϊκή, φτωχή, των Βιτράλ. Εξονυχιστικές είναι οι έρευνες για στοιχεία που θα μπορούσαν να αποδείξουν την ταυτότητα του παιδιού. Τα ρούχα που φορούσε, πιθανές φωτογραφίες του, μαρτυρίες κάποιων που τυχόν το είχαν δει στη σύντομη ζωούλα του, ακόμα και το χρώμα των ματιών του κ.ο.κ. (εννοείται βέβαια πως το 1980 η μέθοδος DNA δεν είχε εφευρεθεί). Τίποτα δεν μπόρεσε να αποτελέσει αδιάσειστη απόδειξη. Η υπόθεση καταλήγει στο δικαστήριο που αφού άκουσε όλες τις μαρτυρίες, κατέληξε να αποδώσει το κοριτσάκι στη φτωχή οικογένεια των Βιτράλ. Όμως η πάμπλουτη οικογένεια των Καρβίλ έχει ενδοιασμούς, δεν έχει πεισθεί από την απόφαση. Προσλαμβάνει έναν ιδιωτικό ντετέκτιβ και με μια υπέρογκη ετήσια αμοιβή του αναθέτει να κάνει ό,τι μπορεί, όσο χρόνο κι αν χρειαστεί, για να βρει στοιχεία που να αποδεικνύουν πέραν πάσης αμφιβολίας την ταυτότητα του παιδιού.

Η τεχνική του συγγραφέα είναι εντυπωσιακή. Παράλληλα με τη λεπτομερή έρευνα του ντετέκτιβ την οποία ο ίδιος αφηγείται σε πρώτο πρόσωπο στο προσωπικό του ημερολόγιο και εμείς διαβάζουμε τμηματικά, όταν πια έχει τελειώσει, εξελίσσεται με κάθε λεπτομέρεια και μια συγκεκριμένη μέρα του 1998, όταν η μικρή διασωθείσα είναι πια 18 χρονών. Έξυπνα ευρήματα, ανατροπές, χαρακτήρες και σχέσεις προσώπων (κάποια στιγμή βέβαια και δολοφονίες) κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη που συνεχώς αντιμετωπίζει καινούριες καταστάσεις που ανατρέπουν τη γνώμη που είχε σχηματίσει.

Το μυθιστόρημα του Bussi διακρίνεται τόσο για την πρωτοτυπία στο θέμα όσο και στον τρόπο ανάπτυξής του. Δεν λείπουν βέβαια οι κάποιες απιθανότητες και υπερβολές, συνηθισμένες στο είδος, αλλά και αχρείαστες σκηνές που απλώς αυξάνουν τις σελίδες. Με 50-100 λιγότερες σελίδες θα ήταν ένα τέλειο ανάγνωσμα. 

Κάρμεν

Karin Fossum
Κάρμεν
Μεταίχμιο 2014
Μετ. Δ. Παπαγρηγοράκης

"Δυο γονείς στο αστυνομικό τμήμα έκλαιγαν πικρά. Ήταν μήπως το βάρος της θλίψης για την απώλεια ή μήπως ήταν η ταραχή και ο πανικός της ενοχής;"

Αυτό ήταν το δίλημμα μπροστά στο οποίο βρέθηκαν οι αστυνομικοί Σέγερ και Σκάρε, όταν αναλαμβάνουν την υπόθεση του πνιγμού του δεκαέξι μηνών αγοριού, του οποίου το άψυχο σώμα βρέθηκε σε μια μικρή τεχνητή λίμνη, λίγα μέτρα μακριά από το σπίτι του. Οι νεαροί γονείς του, η Κάρεν και ο Νικολάι, είναι απαρηγόρητοι. Η μητέρα προπάντων νιώθει περισσότερο ένοχη, γιατί εκείνη πρόσεχε το παιδί όταν, ενώ έλειψε για λίγο στο μπάνιο, ο μικρός βγήκε έξω και χάθηκε.

Εκ πρώτης όψεως πράγματι, φαίνεται ότι ήταν ατύχημα. Το νερό στους πνεύμονες, όπως  έδειξε η νεκροψία, αποδεικνύουν ότι το παιδί ήταν ζωντανό όταν έπεσε στο νερό. Μια λεπτομέρεια όμως, ένα εύρημα, δημιουργούν υποψίες ότι κάτι άλλο συνέβαινε. Αν μάλιστα ληφθεί υπ' όψιν ότι το παιδί έπασχε από το σύνδρομο Ντάουν, οι υποψίες εντείνονται. Μήπως οι νεαροί και αδημιούργητοι ακόμα γονείς θέλησαν να απαλλαγούν από το βάρος ενός τέτοιου παιδιού; Μήπως κάποιος άλλος από το περιβάλλον τους νόμισε πως τους βοηθούσε γλιτώνοντάς τους από το βάσανο μιας ζωής; Οι υποψίες του αναγνώστη στρέφονται σε διάφορα πρόσωπα. Ή μήπως θα αποδειχτεί στο τέλος πως οι γονείς λένε την αλήθεια και επρόκειτο πράγματι για ατύχημα;

Η Νορβηγίδα Karin Fossum αρθρώνει ένα διαφορετικό από τον συνήθη στην αστυνομική λογοτεχνία λόγο. Η αστυνομική υπόθεση γίνεται το όχημα για να εκφραστούν άλλες σκέψεις και καταστάσεις. Εδώ, για παράδειγμα, δεσπόζει το σύνδρομο Ντάουν. Πώς είναι τα χαρακτηριστικά ενός τέτοιου παιδιού; Διακρίνονται ευθύς αμέσως με τη γέννησή του ή εμφανίζονται αργότερα; Ποιες είναι οι ψυχολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις από την ύπαρξη ενός τέτοιου παιδιού;

Σκέψεις για τον τρόπο αντιμετώπισης του θανάτου ενός παιιδού επίσης απσχολούν τη συγγραφέα. Πώς το αντιμετωπίζει ο πατέρας, πώς η μητέρα, πώς κάποιος συνθλίβεται κάτω από το βάρος μιας τέτοιας απώλειας και πώς κάποιος άλλος τα αφήνει όλα πίσω του και βλέπει με αισιοδοξία το μέλλον;

Ο αστυνομικός επιθεωρητής Σέγερ  δεν είναι ο συνήθης δραστήριος, σκληροτράχηλος ήρωας άλλων αστυνομικών ιστοριών. Έχει χάσει τη γυναίκα του από καρκίνο, ζει μόνος με τον σκύλο του, υποφέρει από ζαλάδες, φοβάται ότι ο θάνατος τον τριγυρίζει. Στη μοναξιά του διαμερίσματός του απευθύνεται στη νεκρή γυναίκα του: "Όμως να ξέρεις πως υπάρχουν κάποιες δύσκολες μέρες στη ζωή κάθε ανθρώπου, μέρες που νομίζεις πως δεν θα μπορέσεις να τα βγάλεις πέρα, δεν θα τα καταφέρεις. Γιατί δεν υπάρχει καμιά ζωή χωρίς αντιξοότητες, καμιά μέρα χωρίς βάσανα, καμιά νύχτα χωρίς μοναξιά, κανένας χρόνος χωρίς πόνο. Στη ζωή όλων των ανθρώπων συνυπάρχουν οι σκοτεινές, μελαγχολικές σκέψεις με τη φωτεινή ελπίδα. Εναλλάσσονται ασταμάτητα μέσα μας".

Μια μελαγχολία διακρίνεται στα μυθιστορήματα της Fossum. Δεν ξέρω αν η μελαγχολία αυτή πηγάζει από το θολό νορβηγικό τοπίο, απ' τον χαρακτήρα των ηρώων της ή την ιδιότητα των θυμάτων. Το βέβαιο είναι πως οι ιστορίες της ξεπερνούν την αστυνομική υπόθεση προκαλώντας ποικίλες σκέψεις και προβληματισμό στον αναγνώστη.

(ebook)

Παρουσίαση επίσης στο Βιβλιοκαφέ

Εγκλήματα δημοσιονομικής προσαρμογής

Τεύκρος Μιχαηλίδης
Εγκλήματα δημοσιονομικής προσαρμογής
(Επτά φωτογραφίες της κρίσης)
Πόλις, 2015

Έχω διαβάσει σχεδόν όλα τα (λογοτεχνικά) βιβλία του Τεύκρου Μιχαηλίδη, ξεκινώντας από τα "Μαθηματικά επίκαιρα" που μου γνώρισε η αείμνηστη θεία του (καθηγήτριά μου πρώτα και μετά φίλη μου) Μαρίκα Ρώσου. Παρ' όλη τη γοητεία που μου ασκεί η μαθηματική λογοτεχνία, δεν μπορώ να πω ότι μου άρεσαν όλα εξίσου. Μερικά μάλιστα υπήρξαν δυσνόητα για μένα, όπως για παράδειγμα το "Μιλώντας στην Άννα για τα μαθηματικά", το οποίο και δεν μπόρεσα να τελειώσω.

Όμως, το τελευταίο του βιβλίο, μια ευσύνοπτη συλλογή επτά διηγημάτων, πραγματικά το απόλαυσα. Μπορεί το διήγημα ως λογοτεχνικό είδος να μην είναι ιδιαίτερα δημοφιλές ανάγνωσμα, όμως τα επτά διηγήματα του Τεύκρου έχουν μια συνάφεια που τα κάνει μάλλον να μοιάζουν με επτά κεφάλαια ενός μυθιστορήματος. Έχουν συνάφεια, αφενός γιατί αναφέρονται σε πτυχές της σύγχρονης ελληνικής ζωής πολύ καλά γνωστές σε όλους μας, αλλά και γιατί λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος η κεντρική ηρωίδα.

Είναι η υπαστυνόμος Όλγα Πετροπούλου. Ωραία, έξυπνη, με ιδιαίτερη προτίμηση στον Μπόρχες και τον Χατζηδάκι, καλή μαθηματικός, έντιμη, αδέκαστη, ευσυνείδητη, αστυνομικός από επιλογή και όχι κατά τύχη, επιδεικνύει ιδιαίτερες ικανότητες και επιλύει, βεβαίως, επιτυχώς οποιαδήποτε υπόθεση της ανατεθεί. Η τελειότητα με την οποία την προίκισε ο συγγραφέας-δημιουργός της δεν μας ξενίζει, πολλοί ήρωες αστυνομικών ιστοριών είναι παρόμοιοι. Τη δεχόμαστε κατά λογοτεχνική συνθήκη ή ως ιδεατή αστυνομικό, τέτοια που θα θέλαμε όλους να είναι.

Μέσα από τις επτά ιστορίες και τις επτά αστυνομικές υποθέσεις  που η ωραία αστυνομικός αναλαμβάνει να διαλευκάνει, συναντούμε οικείες πτυχές της ελληνικής κοινωνίας. Οι μετανάστες, οι ακροδεξιές οργανώσεις, οι χρηματιζόμενοι εφοριακοί, οι εκμεταλλευτές κτηματομεσίτες, οι γιατροί και τα φακελάκια, η πανεπιστημιακή αντιζηλία κ.ά. φωτίζονται μέσα από τις ιστορίες, για να επικρατήσει τελικά η δίκαιη τιμωρία των ενόχων, αν και κάποτε εμφανίζεται ως αυτοδικία.

Δεν είναι μόνο το σύγχρονο κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον που προβάλλονται από τον Τεύκρο Μιχαηλίδη. Είναι και το φυσικό περιβάλλον. Μετακινώντας την ηρωίδα του άλλοτε με δυσμενή μετάθεση, άλλοτε για να αναλάβει ειδική αποστολή και μια φορά για να απολαύσει την άδεια και τις διακοπές της, βρίσκει την ευκαιρία να μας μεταφέρει σε όμορφα μέρη της ελληνικής γης, πράγμα που φανερώνει μια ιδιαίτερη αγάπη του συγγραφέα γι' αυτήν. Έχουμε ασφαλώς την Αθήνα, αλλά κι ένα χωριό στους πρόποδες του Ολύμπου, τη Χίο, τη βόρειο Εύβοια, την Τήνο.

-Στα πόδια της απλώνονταν τα σπίτια της Λεπτοκαρυάς κι ακόμα παραπέρα η θάλασσα, που ο ήλιος, καθώς ετοιμαζόταν να αναδυθεί από μέσα της, την έβαφε κατακόκκινη.

-Γαλήνια, φιλόξενη, ακύμαντη, η θάλασσα χρύσιζε κάτω από τις πρώτες ακτίνες του ήλιου. Απέναντι, το Αργυρονήσι ήταν λουσμένο στο πρωινό φως".

-Δυο ξύλινες πέργκολες, φορτωμένες με ανθισμένες μπουκαμβίλιες, απομόνωναν το μπαλκονάκι τους από τα διπλανά.

Τέτοιες εικόνες αφθονούν στις σύντομες περιγραφές του τοπίου.

Έγκλημα και ευχαρίστηση; Κρίση και απόλαυση; Κι όμως, το βιβλίο του Τεύκρου Μιχαηλίδη μπορεί να αποτελέσει μια ευχάριστη αναγνωστική συντροφιά για ένα από αυτά τα όμορφα, ανοιξιάτικα-καλοκαιρινά σαββατοκύριακα.

Σκοτεινός τόπος

Gyllian Flynn
Σκοτεινός τόπος
Ψηφιακή έκδοση, Μεταίχμιο, 2014 (α΄έκδοση 2009)
Μετ. Γωγώ Αρβανίτη

"Έχω βάλει ταμπέλα στις αναμνήσεις μου, σαν να είναι μια εξαιρετικά επικίνδυνη περιοχή: Σκοτεινός τόπος (...) Παρανοϊκές  μουντζούρες από άλικο κόκκινο ήχο μέσα στη νύχτα. Εκείνο το μοιραίο, ρυθμικό τσεκούρι να ανεβοκατεβαίνει μηχανικά σαν να έκοβε ξύλα. Πυροβολισμοί από κυνηγετικό όπλο σ' ένα στενό διάδρομο. Τις πανικόβλητες άναρθρες κραυγές της μητέρας μου που ακόμη προσπαθούσε να σώσει τα παιδιά της με το μισό της κεφάλι λιώμα".

Μιλάει η Λίμπι, η μόνη επιζήσασα από τη δολοφονία της μητέρας της και των δυο αδελφών της. "Σκοτεινός τόπος". Αλλά σκοτεινός τόπος θα μπορούσαν να ονομαστούν όλα τα μυθιστορήματα της Τζίλιαν Φλιν, τόσο τα  "Αιχμηρά αντικείμενα" όσο και "Το κορίτσι που εξαφανίστηκε". Όλα έχουν κάτι το νοσηρό ως προς τους ήρωές τους και τις υποθέσεις των έργων. Μήπως όμως δεν είναι γενικότερα νοσηρό, κάτι που εκφεύγει της ομαλότητας και της ψυχικής υγείας, το έγκλημα;

Ο "Σκοτεινός τόπος" μου θύμισε το "Πρέπει να μιλήσουμε για τον Κέβιν", αν και βεβαίως οι διαφορές είναι περισσότερες από τις ομοιότητες. Όμως και στα δυο μυθιστορήματα έχουμε να κάνουμε με εφήβους, με τον ψυχισμό τους, με το περιβάλλον ή τις εκ γενετής καταβολές που τους ωθούν στο έγκλημα.

Στον "Σκοτεινό τόπο" τα πράγματα έχουν τεθεί εξαρχής. Ο Μπεν Ντέι είναι τώρα (το 2008) στη φυλακή, καταδικασμένος για τη δολοφονία των δυο αδελφών του, της Μισέλ που τη στραγγάλισε, της Ντέμπι που τη σκότωσε με τσεκούρι και της μάνας του που την πυροβόλησε. Οι δολοφονίες αυτές έγιναν το βράδυ της 2ας προς την 3η Ιανουαρίου 1985. Μόνη επιζήσασα η επτάχρονη τότε Λίμπι, που υπήρξε και η κύρια μάρτυρας κατηγορίας. Είναι όμως άραγε έτσι τα πράγματα; Και γιατί ο Μπεν δεν έκανε ποτέ έφεση;

Πολύ ενδιαφέρουσα η τεχνική της Τζίλιαν Φλιν (αν και όχι ασυνήθιστη). Η αφήγηση εναλλάσσεται μεταξύ του παρόντος, όπου ακούμε την πρωτοπρόσωπη αφήγηση της περίπου τριαντάχρονης τώρα Λίμπι και της τριτοπρόσωπης, λεπτομερέστατης εξιστόρισης της ημέρας των δολοφονιών. Ώρα την ώρα, λεπτό προς λεπτό, θα λέγαμε, παρακολουθούμε τα γεγονότα της μοιραίας εκείνης ημέρας, ενώ η αγωνία κορυφώνεται καθώς προχωρούμε στη στιγμή των δολοφονιών. Στο τώρα, η Λίμπι τραυματισμένη σωματικά και ψυχολογικά, έχοντας άμεση οικονομική ανάγκη, με χρηματοδότηση ενός Ομίλου Δολοφονιών, δηλ. μιας ομάδας που πιστεύει ότι ο Μπεν είναι αθώος και ότι άδικα καταδικάστηκε, βασανιζόμενη και η ίδια η Λίμπι από ενοχές, γιατί με τη δική της κυρίως μαρτυρία καταδικάστηκε ο αδελφός της, αρχίζει να ανασκαλεύει το παρελθόν.

Παρακολουθούμε μια αγροτική Αμερική της δεκαετίας του '80, κάθε άλλο παρά την Αμερική του ονείρου και του πλούτου. Φτώχεια, υποθήκες, απώλεια περιουσιών, απελπισία, ναρκωτικά, μια ανερμάτιστη, παραπαίουσα νεολαία. Το βιβλίο έχει ένα αργό ρυθμό,  στοιχεία που κάποτε μπορεί να κουράζουν. Διαρκής αναφορά στο χιόνι, στις ενδυματολογικές περιγραφές, στο αχανές, έρημο τοπίο, στην αθλιότητα του σπιτιού, ακόμα και ενοχλητικές έως αηδιαστικές λεπτομέρειες, που όμως όλες συμβάλλουν στη δημιουργία ατμόσφαιρας, που "καρφώνονται" στη μνήμη του αναγνώστη. Δημιουργούν μια επιβράδυνση και σταδιακά κορυφώνουν την αγωνία καθώς προχωρούμε στη στιγμή των δολοφονιών.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Τζίλιαν Φλιν έχει δημιουργήσει ένα καθαρά δικό της ύφος στο αστυνομικό μυθιστόρημα. Όσοι αγαπούν το είδος, σίγουρα το απολαμβάνουν.

(ebook)

Σημ. Παρουσίαση και στο Βιβλιοκαφέ

Έγκλημα με υπογραφή

Sophie Hannah
Έγκλημα με υπογραφή
Διόπτρα, 2014
Μετ. Αύγουστος Κορτώ

Το με πιο έντονα στοιχεία γραμμένο όνομα της Agatha Christie στο εξώφυλλο, από το όνομα της συγγραφέως Sophie Hannah, δεν είναι καθόλου παραπλανητικό. Όσοι αγάπησαν τα μυθιστορήματα της "βασίλισσας του αστυνομικού μυθιστορήματος" και του ήρωά της Ηρακλή Πουαρό, θα βρουν σ' αυτό το βιβλίο όλα τα χαρακτηριστικά της γραφής της Άγκαθα και του πανέξυπνου ντετέκτιβ, που εξιχνιάζει όλα τα εγκλήματα μόνο με τα κύτταρα της φαιάς ουσίας του εγκεφάλου του.

Η Άγκαθα Κρίστι έγραψε το τελευταίο της μυθιστόρημα, στο οποίο ο Ηρακλής Πουαρό πεθαίνει ("Αυλαία" για τον Ηρακλή Πουαρό) με εντολή να δημοσιευτεί μετά το θάνατό της (1976), πράγμα που έγινε. Τώρα όμως, οι διαχειριστές της διαθήκης της επέτρεψαν στην επιτυχημένη Αγγλίδα συγγραφέα Sophie Hannah να χρησιμοποιήσει το μικρόσωμο Βέλγο ντετέκτιβ σε ένα δικό της μυθιστόρημα. 

Το έργο τοποθετείται στα 1929 με φόνους των οποίων η αρχή ανάγεται στο 1913. Ενώ ο Ηρακλής Πουαρό απολαμβάνει το δείπνο του σε μια καφετέρια στο Λονδίνο, μια αναστατωμένη νεαρή τον πλησιάζει λέγοντας ότι κινδυνεύει να δολοφονηθεί, αλλά παρακαλεί το δαιμόνιο ντετέκτιβ να μην προσπαθήσει να βρεί το δολοφόνο της, γιατί πιστεύει ότι της αξίζει μια τέτοια τιμωρία. Λίγο αργότερα ο Πουαρό πληροφορείται ότι σ' ένα πολυτελές ξενοδοχείο, τρεις ένοικοι βρέθηκαν δολοφονημένοι, ο καθένας σε διαφορετικό δωμάτιο και ..".η φαιά ουσία" αρχίζει δράση.

Ο Ποαρό της Hannah έχει το χαρακτηριστικό μουστάκι, αγαπά σε υπερβολή την τάξη (δεν μπορεί να δει ούτε ένα μαχαιροπίρουνο στραβά βαλμένο), πετάει κάποτε γαλλικές λέξεις (mon ami, non, je comprends κ.λπ.). Βοηθός και φίλος του δεν είναι πια ο Χέιστινγκς, αλλά ένας αστυνόμος της Σκότλαντ Γιαρντ, ο Έντουαρτ Κάτσπουλ που μιλάει στο μυθιστόρημα σε πρώτο πρόσωπο. Και φυσικά στο τέλος ο Πουαρό θα λύσει όλα τα μυστήρια.

Αν και η μίμηση της γραφής της Κρίστι είναι αρκετά επιτυχής και τα τυπικά χαρακτηριστικά της γραφής της διατηρούνται, λείπει εκείνη η ιδιαιτερότητα της ατμόσφαιρας που κάνει τα έργα με  πρωταγωνιστή τον Ηρακλή Πουαρό να διαφέρουν και να υπερέχουν. Ίσως όμως η εντύπωση αυτή να μου δημιουργήθηκε επειδή ξέρω ότι δεν το έγραψε η Άγκαθα. Δεν είμαι σίγουρη ότι θα αναγνώριζα ότι δεν είναι δικό της, αν δεν το ήξερα.

Τίτλοι τέλους-Ο επίλογος

Πέτρος Μάρκαρης
Τίτλοι τέλους-Ο επίλογος
Γαβριηλίδης, 2014

Μόλις τέλειωσα (σε δυο μέρες, θα μπορούσα και σε μια) το τελευταίο βιβλίο του Πέτρου Μάρκαρη. Τι να πω πια για τα βιβλία του Μάρκαρη που τα 'χω διαβάσει κι έχω μιλήσει για όλα; Έχω μιλήσει για την τεχνική του, για το ύφος του, για τους χαρακτήρες των έργων του και προπάνων για το συμπαθή αστυνόμο Χαρίτο, πρωταγωνιστή σ' όλα τα έργα του. Έχω γράψει για τα "Ληξιπρόθεσμα δάνεια", για την "Περαίωση", για το "Ψωμί, παιδεία, ελευθερία", που αποτελούσαν την "Τριλογία της κρίσης", όπως ο ίδιος ο συγγραφέας χαρακτήριζε τα τρία έργα. Έρχεται τώρα να ολοκληρώσει με το τέταρτο, το "Τίτλοι τέλους-Ο επίλογος". Προς στιγμή φοβήθηκα ότι αυτό θα σήμαινε και το τέλος του αστυνόμου Χαρίτου. Ευτυχώς όμως, όπως διάβασα σε μια συνέντευξη του συγγραφέα, αυτό  δεν συμβαίνει. Απλώς εννοεί ότι με αυτό το βιβλίο τερματίζει τις υποθέσεις που έχουν ως θέμα την κρίση.

Ασχολήθηκε με τους τραπεζίτες, με τους φοροφυγάδες, με τη γενιά του Πολυτεχνείου. Τώρα στο προσκήνιο έρχονται "Οι Έλληνες του '50"!

Η πρώτη σκηνή του έργου μας εισάγει ήδη στη σύγχρονη Αθήνα, χώρο όπου άλλωστε διαδραματίζονται (με μόνο μια εξαίρεση) όλα τα έργα του Μάρκαρη. Η κόρη του Χαρίτου, η Κατερίνα, δικηγόρος, ενώ βγαίνει από το δικαστήριο όπου είχε υπερασπιστεί δυο Αφρικανούς αλλοδαπούς, δέχεται επίθεση από Χρυσαυγίτες. Ευτυχώς δεν τραυματίζεται σοβαρά. Κι ενώ ο Χαρίτος ασχολείται με την οικογενειακή αυτή υπόθεση, ειδοποιείται για μια αυτοκτονία ενός Έλληνα από τη Γερμανία, που είχε από καιρό εγκατασταθεί στην Αθήνα, για να ασχοληθεί με επιχειρήσεις. Και ενώ είναι φανερό ότι πρόκειται για αυτοκτονία, ένα σημείωμα που στέλλεται στη Γερμανική Πρεσβεία αναφέρει: "Ο Ανδρέας Μακρίδης δεν πέθανε. Τον σκότωσαν". Υπογραφή: "Οι Έλληνες του '50". Ο πονοκέφαλος του Χαρίτου μεγαλώνει όταν κι άλλες δολοφονίες ακολουθούν, πάντα με την ίδια υπογραφή. Ποιοι είναι αυτοί οι " 'Έλληνες του '50"; Πού στοχεύουν; Κι αν πράγματι ανήκουν σ' εκείνη τη γενιά, θα κοντεύουν τώρα τα 90!

Το μυστήριο βεβαίως θα λυθεί στο τέλος. Δεν μου φάνηκε πολύ πειστικό, αν και βεβαίως αυτό δεν έχει και μεγάλη σημασία. Ώσπου να φτάσουμε ως εκεί διασχίσαμε τη σύγχρονη Αθήνα, συναντήσαμε τους Χρυσαυγίτες, τις διασυνδέσεις και τη νοοτροπία τους, γνωρίσαμε αλλοδαπούς νομιμόφρονες και άλλους διακινητές ναρκωτικών, ταυτιστήκαμε με την Ελληνίδα νοικοκυρά και τον ηγετικό της ρόλο στην οικογένεια, γευτήκαμε τα φασολάκια, το μπριάμ και τα γεμιστά της, αγανακτήσαμε με την ελληνική γραφειοκρατία, παρακινηθήκαμε σε σκέψεις για τη σημερινή κρίση, συγκρίναμε την ελληνική και τη γερμανική νοοτροπία.

Πολλά είναι τα αποσπάσματα που θα 'θελα να μεταφέρω εδώ. Περιορίζομαι σ' ένα που εξηγεί, πάντα βέβαια κατά το συγγραφέα, την ελληνική νοοτροπία για την εργασία, σε σύγκριση με τη γερμανική: "Οι Γερμανοί έχουν μια ερωτική σχέση με τη δουλειά τους. Αντίθετα, οι Έλληνες την αισθάνονται σαν κατάρα. Σαν να τους καταράστηκε ο Θεός να περνάνε εργαζόμενοι τη ζωή τους (...). Όταν τελειώνει το ωράριό τους οι Γερμανοί είναι δυστυχισμένοι. Δεν έχουν την παραμικρή διάθεση να βγουν και να διασκεδάσουν. Θέλουν να μείνουν στο σπίτι τους και να πάνε για ύπνο με την προσμονή και την ανυπομονησία της επόμενης μέρας, που θα επιστρέψουν πάλι στη δουλειά τους. Ο ύπνος συντομεύει το νεκρό χρόνο της προσμονής. Αντίθετα, το να βγουν έξω τον επιμηκύνει.

Επειδή οι Έλληνες αντιλαμβάνονται τη δουλειά τους σαν καταναγκαστική εργασία και το χώρο δουλειάς τους σαν αποικία καταδίκων, ζουν όλη μέρα με την προσμονή του τέλους του ωραρίου, που θα σημάνει την απελευθέρωσή τους. Γι' αυτό και είναι κάθε βράδυ έξω, για να γιορτάσσουν τη λύτρωσή τους και να συγκεντρώσουν δυνάμεις για την επόμενη μέρα στο κάτεργο. Αυτή είναι για μένα η μεγάλη διαφορά. Το κλίμα της Ελλάδας απλώς συμβάλλει στη γιορτή της καθημερινής λύτρωσης".

Οι "Τίτλοι τέλους" είναι ένα βιβλίο που θα 'πρεπε να διαβαστεί όχι μόνο από όσους αγαπούν την αστυνομική λογοτεχνία και τη γραφή του Μάρκαρη. Θα 'πρεπε να το διαβάσουν οι δημόσιοι υπάλληλοι, οι νομοθέτες, οι πολιτικοί κι όλοι όσοι αγαπούν πραγματικά αυτό τον τόπο. Όχι βέβαια για να καταφύγουν σε ανάλογες μεθόδους, αλλά για να κατανοήσουν αυτό που οι "Έλληνες του '50" επαναλαμβάνουν  μετά από κάθε δολοφονία: "Γυρίστε πίσω και αρχίστε σωστά".

Οι αισιόδοξοι

Βαγγέλης Μπέκας
Οι αισιόδοξοι
 Εκδ. Γαβριηλίδης, 2013

Το σύγχρονο αστυνομικό μυθιστόρημα είναι γνωστό πως δεν είναι σήμερα αυτό που υπήρξε παλαιότερα. Δεν είναι πια ο τύπος των μυθιστορημάτων της Άγκαθα Κρίστι, του Σέρλοκ Χολμς ή του Ζορζ Σιμενόν. Τώρα το αστυνομικό μυθιστόρημα εμπλουτίζεται με στοιχεία κοινωνικά, ψυχολογικά, πολιτικά, ιστορικά κ.ά. Ίσως είναι κι αυτός ένας λόγος που βρίσκει τόση απήχηση στο αναγνωστικό κοινό, αν και ποτέ δεν έπαψε να είναι ένα προσφιλές είδος ανάγνωσης. Θα μπορούσαμε να πούμε πως υπάρχει μια ιδιαίτερη, εθνική σχολή του αστυνομικού μυθιστορήματος, μέσα από την οποία προβάλλει κάθε λαός με τις ιδιαιτερότητές του. Έτσι έχουμε την «ιταλική σχολή» (Καμιλιέρι), την «αγγλική» (Π. Ντ. Τζέημς), την «αμερικανική» (Τζίλιαν Φλιν), τη «σουηδική» (Καμίλλα Λάγκμπεργκ), τη «νορβηγική» (Τζο Νέσμπο) κ.λπ., για να περιοριστώ σε ελάχιστα παραδείγματα.

 Στην Ελλάδα ο κυριότερος εκπρόσωπος αυτού του είδους είναι χωρίς αμφιβολία ο Πέτρος Μάρκαρης. Παρ’ όλο ότι ο Βαγγέλης Μπέκας ομολογεί την επιρροή που δέχτηκε από τον Μάρκαρη, εντούτοις πιστεύω ότι διαφοροποιείται, εκπροσωπώντας ένα καινούριο είδος που πλησιάζει ή ανήκει στο είδος λογοτεχνίας που θα ονομάζαμε «νουάρ». Περιπέτεια, πιστολίδι, κατασκοπεία, διαπλοκή, ανταγωνισμοί κρατών, μοιραίες γυναίκες, συνήθως κυνικός, αλλά και ευαίσθητος ντετέκτιβ κ.λπ.

Ο κεντρικός ήρωας του Μπέκα δεν είναι καν αστυνομικός. Είναι ένας δημοσιογράφος, ο Δημήτρης Δημόπουλος, ένας δημοσιογράφος που διαβάζει Καστοριάδη και παίζει πιάνο! Μετά το χωρισμό από τη γυναίκα του που τον εγκατέλειψε, και την οποία όμως δεν έπαψε να αγαπά, γυρίζει στο πατρικό του, στο λόφο του Στρέφη, όπου μένει με τον πατέρα του, την αδελφή του και τη μικρή του κόρη. Δίπλα τα Εξάρχεια. «Στενά σοκάκια, παλιές πολυκατοικίες κι από την πλατεία ακούγονται μουσικές και γέλια, μια γειτονιά που δεν κοιμάται ποτέ. Στους τοίχους συνθήματα και γκραφίτι, αφίσες που σε καλούν σε εξέγερση, πορείες και συναυλίες, τριγύρω ανέμελοι νέοι όλων των ηλικιών. Βλέπεις έξυπνα βλέμματα στα φτηνά στέκια της γειτονιάς και μια στο τόσο κουκουλοφόρους που κρατούν καδρόνια, πετούν μολότοφ και παίζουν κρυφτοκυνηγητό με τα ΜΑΤ. Ζούμε μες την περιπέτεια». Ο Δημόπουλος αναλαμβάνει για την εφημερίδα του να διερευνήσει τη δολοφονία ενός εξέχοντος πολιτικού, του οποίου τα χαρακτηριστικά ευθέως παραπέμπουν στον Τσοχατζόπουλο. Στην προσπάθειά του θα τον βοηθήσει ένας αστυνόμος, ένας φίλος του που γράφει ποίηση και ονειρεύεται τον Κόκκινο στρατό, ένας κουνιάδος του που έχει βγει από τη φυλακή. Η ομάδα δεν παύει να αγωνίζεται, παρ’ όλο ότι ο συγγραφέας γράφει: «Η αισιοδοξία ήταν σκέτη τρέλα στον τόπο μας, είχε κηρυχτεί εκτός νόμου. Κι όμως εμείς εκεί, να επιμένουμε, να ελπίζουμε. Στο τέλος όλα θα είχαν αίσια κατάληξη. Ήμασταν μια συμμορία λοξών, που τολμούσαμε να είμαστε αισιόδοξοι».  

Παράλληλα με τα οικογενειακά του προβλήματα ο δημοσιογράφος αντιμετωπίζει και απειλές από εθνικιστική οργάνωση εναντίον της οποίας είχε αρθρογραφήσει, ενώ ταυτόχρονα διεξάγει και τον προσωπικό του αγώνα απεξάρτησης από το αλκοόλ. Με τη μηχανή του διασχίζει τους δρόμους και τις γειτονιές της Αθήνας. Η Πλάκα, τα Εξάρχεια, η Αθηνάς και η Σοφοκλέους, αλλά και το Κολωνάκι είναι χώροι στους οποίους εκτυλίσσεται η δράση.

Η μοιραία γυναίκα βέβαια παρούσα στο μυθιστόρημα. Είναι η ιδιαιτέρα του δολοφονημένου υπουργού και μεταξύ αυτής και του δημοσιογράφου παρακολουθούμε σκηνές άπληστου και βίαιου σεξ. Ομολογώ ότι βρίσκω αχρείαστες τέτοιες σκηνές, όχι για λόγους ηθικής, όσο για λόγους αισθητικής. Τι προσθέτουν άλλωστε στο μυθιστόρημα πέρα από το να προσελκύσουν το ενδιαφέρον κάποιων αναγνωστών, αυτών που ίσως να τους άρεσε και μια πορνοταινία;

Μπορεί τα στοιχεία που συνθέτουν το μυθιστόρημα του Μπέκα να μην είναι πολύ πρωτότυπα, μπορεί τα υλικά που χρησιμοποίησε για την κατασκευή του μύθου του να είναι συνηθισμένα, το αποτέλεσμα όμως είναι ένα πολύ ενδιαφέρον, σύγχρονο, αστυνομικό μυθιστόρημα.

σημ. Ευχαριστώ πολύ τον κ. Μπέκα που είχε την καλοσύνη να μου στείλει το βιβλίο του.

Ο θάνατος της Μπελλ

Georges Simenon
Ο θάνατος της Μπελλ
Άγρα, 2012
Μετ. Βάνα Χατζάκη

Μικρού σχήματος, φροντισμένη, πολυτονική έκδοση (όπως όλες οι εκδόσεις του Άγρα), το μυθιστόρημα του πασίγνωστου και πολυγραφότατου Ζωρζ Σιμενόν, είναι ένα μικρό διαμαντάκι της αστυνομικής λογοτεχνίας που διαβάζεται απνευστί. Γιατί δεν είναι απλώς αστυνομικό. Όπως πολύ εύστοχα αναφέρει ο αγαπητός Πατριάρχης Φώτιος, "Αν και εστιάζει σ' ένα φόνο ο οποίος διερευνάται από τις αρχές, αν και υπάρχουν ενδείξεις και ύποπτος, το τέλος κάνει μια στροφή σε μια ποιοτική αναγωγή του απλού μοτίβου "φόνος-έρευνα-αποκάλυψη" σε μια ψυχολογικού τύπου εκτίναξη". Θα πρόσθετα πως θα μπορούσαμε να πούμε πως είναι μια μελέτη πάνω στο θέμα της ενοχής, της σημασίας της κληρονομικότητας και της επίδρασης του κοινωνικού περιβάλλοντος.

Κεντρικός χαρακτήρας του βιβλίου είναι ο Σπένσερ Άσμπυ, ένας ήσυχος, ευσυνείδητος καθηγητής ενός καλού σχολείου σε μια μικρή κωμόπολη κάπου κοντά στη Νέα Υόρκη. Ζει εκεί με τη γυναίκα του Κριστίν, μια ήρεμη, τακτοποιημένη ζωή. Δεν έχουν παιδιά, όταν όμως αρχίζει το μυθιστόρημα, φιλοξενούν τη νεαρή Μπελλ, κόρη μιας φίλης της Κριστίν. Ένα βράδυ η Κριστίν παίζει μπριτζ ως αργά σ' ένα φιλικό σπίτι, η Μπελλ έχει πάει στο σινεμά, ο Σπένσερ μόνος στο σπίτι ασχολείται με το χόμπι του, δηλαδή τις ξύλινες κατασκευές χρησιμοποιώντας τόρνο. Το επόμενο πρωί η Μπελλ βρίσκεται νεκρή στο δωμάτιό της, στραγγαλισμένη. Η αστυνομία έρχεται, οι ανακρίσεις αρχίζουν. Φυσικά, πρώτος ύποπτος ο Σπένσερ. Ο ίδιος δηλώνει αθώος. Η αστυνομία δεν βρίσκει στοιχεία εναντίον του. Όμως η μικρή κοινωνία της πόλης του τον δαχτυλοδείχνει.

Ο διεθυντής του σχολείου του υποδεικνύει ότι είναι καλύτερα να λείψει μερικές μέρες από το σχολείο. Στον τοίχο του σπιτιού βρίσκεται μια μέρα γραμμένο ένα μεγάλο Μ (urderer). Ο ιερέας στο κήρυγμά του έμμεσα αναφέρεται σ' αυτόν, ακόμα και η γυναίκα του τηρεί μια στάση καχυποψίας. Είναι ή όχι ένοχος; Δεν το ξέρουμε μέχρι την τελευταία σελίδα. Όμως άσχετα με την ενοχή ή την αθωότητά του, η αντιμετώπισή του από τον κοινωνικό περίγυρο θα έχει μια μοιραία επίδραση στη συμπεριφορά και τις πράξεις του.

Χαρακτήρες ζωντανοί, μας φαίνονται άνθρωποι της διπλανής πόρτας. Λεπτομέρειες στην περιγραφή που χωρίς να οδηγούν σε πλατυασμό, ζωντανεύουν το περιβάλλον, δημιουργούν κινηματογραφικές εικόνες. Μια τραβηγμένη κουρτίνα, η μασημένη άκρη ενός πούρου, το χιόνι που πέφτει, η αναμμένη λάμπα, ο θόρυβος του τόρνου, τα διορθωμένα γραπτά, η κίνηση στο σπίτι των γειτόνων, η φωτιά στο τζάκι, μια παλιά πολυθρόνα, η ατμόσφαιρα ενός μπαρ...

Βιβλίο γραμμένο το 1952 που έχει τη φρεσκάδα και την επικαιρότητα του σημερινού.